Index pagina
Geschiedenis
Ook leuke sites
Zeg het anders priveWij kunnen er helaas ook niets aan doen!
 





 

 

03/19/2015: "Hans Ramaer 1941-2015"

Op 12 maart overleed Hans Ramaer, eindredacteur en oprichter van het anarchistische tijdschrift De AS. Gister op 18 maart, vond onder grote belangstelling zijn crematie plaats. Aanwezig waren natuurlijk zijn vrouw Joke Holdtgreve, zijn dochter, verdere familie, vrienden en kennissen van Hans, de bijna volledige redactie van De AS en mensen met wie hij contact had gedurende zijn actieve jaren als lokale politicus in Rotterdam en zijn werkzaamheden in de Provinciale Staten van Zuid-Holland. Namens De AS vertelde de nestor van de redactie, Rudolf de Jong, over Hans als initiator en eindredacteur van het tijdschrift, maar ook over diens vriendschap, zijn interesses en hun contacten.
De door Hans zelf gekozen muziek bij de crematieplechtigheid was veelzeggend: van Derek & the Dominos Have You Ever Loved a Woman, Forever Young, (een song van Bob Dylan, uitvoering Eddie Vedder?) en Eric Claptons Tears in Heaven. ‘See you in heaven’ waren min of meer Hans zijn laatste woorden. Natuurlijk niet letterlijk te nemen, maar analoog aan de woorden waarmee hij met vrienden of mederedactieleden ieder telefoongesprek afsloot: ‘We houden contact!’ Dat bevestigde ook Rudolf de Jong, vanaf het beginuur in 1972 redactielid van De AS, in zijn woord op de crematieplechtigheid.


Forever young Jerry Garcia Band - ook een versie [red.]

Klik op meer

Hans Ramaer was in de jaren zestig een niet onverdienstelijk drummer in een dixielandband. Tijdens één van zijn tijdelijke baantjes als postsorteerder bij de PTT zag hij het anarchistische tijdschrift De Vrije voorbij komen, zo vertelde hij meerdere malen in interviews. Hij las een nummer en wist dat zijn politieke keus voor het anarchisme moest zijn. Hij werd redacteur van De Vrije, toen vooral in stand gehouden door de zelfstandige anarchistische ondernemer en filosofisch georiënteerde Wim de Lobel. Enkele jaren later, na conflicten binnen de redactie van De Vrije (Socialist) en de Federatie van Vrije Socialisten, besloot Hans een eigen, nieuw anarchistisch tijdschrift te starten. Hij vroeg Wim de Lobel mee te doen. Al gauw traden Thom Holterman, Rudolf de Jong en Boudewijn Chorus tot de redactie toe. Chorus wist de bekende vooroorlogse anarchistische propagandist Anton Constandse te bewegen deel te nemen aan de redactie.
Het eerste nummer van De AS verscheen in december 1972. De naamgeving stond voor ‘anarcho-socialist’ al dacht menigeen dat het ‘anarcho-syndicalist’ betekende, ook omdat het eerste nummer als thema syndicalisme had. Joke Holdtgreve, ook medewerkster van het eerste uur, verhaalde op de crematie hoe de eerste paar nummers bij hun thuis werden gestencild en vanaf de strijkplank werden geraapt en geniet.

Het voorbeeld voor De As was voor Hans het Engelse tijdschrift Anarchy van Colin Ward. Ward schreef voor het Engelse anarchistische tijdschrift Freedom, maar kon daarin hij zijn ei niet helemaal kwijt en dus richtte hij een tijdschrift op waarvan hij de enige redacteur was, en waarin bijdragen van anderen zonder commentaar zonder meer werden geplaatst. Ward maakte met Anarchy nummers over thema’s: milieu, cityvorming, verkeersproblematiek, onderwijs, landbouw, opvoeding. Vanaf het eerste nummer nam De AS deze werkwijze over. De eerste nummers gingen over syndicalisme, marxisme-kritiek, het hedendaagse anarchisme van toen, vrouwenbevrijding, zelfbeheer, registratie en energie. Thema’s waarin Hans zich interesseerde en waarop hij zich volop wist te storten.

Nog steeds is de thematische benadering het kenmerk van De AS. Daarnaast verschenen er nummers over personen die een belangrijke rol hebben gespeeld voor de theorie of praktijk van het anarchisme: Arthur Lehning, Anton Constandse, Clara Wichmann, Erich Mühsam en tientallen anderen. Maar er werd ook gekeken naar niet direct voor de hand liggende thema’s als jazz, dieren, liefde, dood, waar misschien niet direct een anarchistische link bij te ontdekken valt, maar die bij nader inzien wel degelijk aanwezig bleek te zijn.

Hans was vaak de initiator van thema’s, maar redacteuren kregen van hem alle ruimte. Hij wilde vooral geen ‘hoofdredacteur’ zijn, maar zag de redactie als een collectief dat gezamenlijk een anarchistisch licht over maatschappelijke verschijnselen laat schijnen. Hij was onvermoeibaar in zijn inzet en toewijding in wat ‘zijn blaadje’ was.
De bijeenkomsten van de redactie onder zijn voorzitterschap waren geen vergaderingen in de strikte zin des woords. Er werd weliswaar een agenda afgewerkt, maar vaak ontaardden vergaderingen in een sympathieke chaos van gesprekken en discussies over actuele politiek, anekdotes, verhalen over anarchistische gebeurtenissen en personen en toekomstplannen voor De AS.

De belangstelling van Hans voor maatschappelijke problematiek was breed: hij kon schrijven over milieuzaken, antimilitarisme, arbeidsethos, stalinisme, net als bij Colin Ward leek zijn lijst onderwerpen eindeloos. Maar hij kon ook schrijven over anarchisten waar hij het ideologisch helemaal niet mee eens was, waarbij hij vaak de kritische vinger op de zere plek wist te leggen.
Tientallen jaren heeft hij gewerkt aan de AS en een biografie van de anarchist en activist Piet Kooijman. Terwijl hij al ernstig ziek was slaagde Hans erin een aflevering van De AS over Kooijman te voltooien. Hij heeft de verschijning nog mogen meemaken.

Het is traditie dat redacteuren van De AS wanneer ze de respectabele leeftijd van tachtig jaar behalen, een nummer aan hen krijgen gewijd, zoals nummers voor en over Wim de Lobel en Rudolf de Jong. Toen duidelijk werd dat Hans zijn tachtigste niet zou halen, is er voor gekozen nog dit jaar een AS te laten verschijnen, geheel gewijd aan Hans Ramaer, oprichter van De AS en ruim 42 jaar lang de onvermoeibare eindredacteur. Vlak voor zijn dood heeft Hans nog de samenstelling van dat nummer kunnen voltooien.

Martin Smit, redacteur van De AS


3 Reacties


Mooi aan de bijeenkomst voor de crematie van Hans vond ik, dat Joke bij de toespraken het spits afbeet met een helder verhaal over 'haar' Hans, zeg maar over hoe hij privé was (Joke en Hans woonden sinds 1971 samen). Daar was toch veel herkenbaars in te ontwaren! Martin, je schrijft dat Rudolf, Thom en ik 'al gauw' tot de redactie van de AS toetraden. Rudolf en ik waren al vanaf het eerste nummer bij het blad betrokken (naast Hans, Wim de Lobel, George Ides en Simon Radius), Anton Constandse kwam er vanaf het tweede nummer bij en Thom Holterman vanaf het derde. Wat ons nu, te meer na het ontvallen van Hans, te doen staat is te bezien of en zo ja hoe we verder kunnen met het blad. Verjonging van de redactie is al jaren een vurige wens, maar nog niet gelukt. Het zelfde geldt voor onze abonnees. Vraag is nu: is er nog wel behoefte aan de AS op papier?

zei: Boudewijn Chorus op 20/03/2015 om: 17:47u

Ramaer en Constandse

Door de jaren heen vervagen herinneringen en verwaaien gebeurtenissen in de maalstroom der tijd.
Boudewijn Chorus vertelde me dat hij degene is geweest die Anton Constandse heeft gevraagd toe te treden tot de redactie van De As. In het boek 'Anton Constandse, Leven tegen de stroom in' (1999, onder redactie van Bert Gasenbeek, Rudolf de Jong en Pieter Edelman) schrijft Hans Ramaer dat hij degene was die Constandse vroeg voor De As.
Ach, het is ook eigenlijk niet zo belangrijk, het zijn voetnoten bij voetnoten in de geschiedenis van De As, zou je kunnen zeggen.
Met het overlijden van Hans Ramaer valt een belangrijke pijler in het bestaan van De As weg. Wij, als redactie, denken aan hem.

zei: Martin Smit op 21/03/2015 om: 01:23u

Ja Martin, ik weet wel dat Hans dat dacht, maar het zat iets anders in elkaar. Ik werkte destijds al met Anton samen in het Mexico Komitee (over de studenten die in 1970 nog steeds vastzaten na de opstand van ’68 (Olympische Spelen, Mexico City) op het Tlatelolcoplein, waarbij er tientallen vanuit helikopters plompverloren waren neergeschoten en honderden anderen waren opgepakt). Constandse schreef erover in ons Mexico Bulletin en het Mexico Zwartboek (1971), dat ik maakte met een docent en leerlingen van de School voor de Journalistiek (en dat we zelf uitgaven onder de gelegenheidsnaam SPUWLA = Stichting Pamflet Uitgeverij Werkgroep Latijns Amerika, het begin van uitgeverij Pamflet). Ik heb Anton destijds verteld dat ik als scholier zijn boek Grondslagen van het anarchisme voor twee kwartjes op de boekenmarkt in Leiden had gekocht en dat ik in de Vrije Socialist schreef, maar dat dat blad in handen van 'libertaire marxisten' was gekomen en dat Hans en Wim de Lobel daarom dachten over oprichting van een nieuw blad, waar ze mij ook voor hadden gevraagd. Ik vroeg Anton of hij misschien ook in dat blad, de AS, wilde publiceren? Dat wilde hij wel. Toen heb ik Hans Antons telefoonnummer in Haarlem gegeven. Zo is het volgens mij gegaan, en in die zin heeft Hans geen ongelijk, maar het voorwerk was dus al gedaan en dat wist Hans ook, want dat had ik hem uiteraard verteld.

zei: Boudewijn Chorus op 22/03/2015 om: 12:57u


Powered by Greymatter