Index pagina
Geschiedenis
Ook leuke sites
Zeg het anders priveWij kunnen er helaas ook niets aan doen!
 





 

 

10/14/2012: "KAPITALISTISCHE SCHOOL"

Kap.Scho.Omslag (81k image)

De school wordt geacht te instrueren ten behoeve van het kunnen functioneren in de bestaande maatschappij. De maatschappij wordt al heel lang gedomineerd door allerlei varianten van kapitalisme. De instructie die de school geacht wordt kinderen te geven, is dus gericht op het kunnen functioneren in zo’n door het kapitalisme geïnfecteerde maatschappij. Welk neoliberaal regime zit er in ons tijdperk achter?

Klik op meer


Voor een kritische analyse van de onderwijssituatie kan men twee kanten op. Aan de ene kant kan er de nadruk worden gelegd op een analyse van het type kapitalisme en het daarop gekoppelde onderwijssysteem. Aan de andere kant kan men het bestaan van een dergelijk kapitalistisch onderwijssysteem onderkennen en verwerpen, om vervolgens een wenselijk alternatief onderwijssysteem te ontwikkelen. Beide werkwijzen kunnen elkaar overigens versterken.

Zo hebben libertaire auteurs zich primair beziggehouden met de analyse van dominantie als sleutel voor instructie (wat de meester zegt moet zonder dralen worden aanvaard). In het algemeen stapten (en stappen) libertaire auteurs daarna door naar het ontwikkelen van ideeën over de libertaire school.

Andere auteurs voelen een grotere behoefte om zich juist op de analyse te richten van het kapitalisme en het ermee corresponderende onderwijssysteem. Als voorbeeld uit het verleden geldt hier het werk van twee Franse sociologen, Chr. Bandelot en R. Establet. Zij lieten hun analyse uitmonden in een boek met als titel L’École capitaliste en France (1971). Nu, veertig jaar later, is een viertal Franse universitaire docenten en onderzoekers, Chr Leval, F. Vergne, P. Clément en G. Dreux, zich eveneens diepgaand met het kapitalisme gaan bezighouden in relatie tot het corresponderende onderwijssysteem getuige hun boek getiteld La nouvelle école capitaliste (2011, 2012).

Nieuw?

De vier auteurs spreken over de ‘nieuwe kapitalistische school’, maar vanuit een libertaire dominantie analyse is er niets nieuw aan. Het gaat dan ook om een ander element. De auteurs drukken met nieuw een verwijzing uit naar het eveneens hierboven genoemde boek 'De kapitalistische school in Frankrijk' uit 1971. Veertig jaar later, betreft hun analyse het kapitalisme dat een neoliberale signatuur draagt.
In de ervoor liggende periode was de kapitalistische school meer een wat toen werd genoemd ‘ideologische staatsapparaat’. Nu, in het neoliberale tijdperk betreft de school meer een ‘onderneming’, een plaats waar ‘menselijk kapitaal’ wordt geproduceerd ten behoeve van andere ondernemingen. Het school- en universitaire systeem moet in dat geval weten te voldoen aan de vereisten van kapitaalsaccumulatie op mondiale schaal. Kennis is in dit tijdperk een rentabiliteitsfactor in een concurrentiemaatschappij. Dat is de these van het boek over die nieuwe school. In hun boek wordt dit in detail uitgewerkt.

Fataliteit?

In hun analyse hebben de Franse auteurs met hun boek ‘De nieuwe kapitalistische school’ overtuigend aangegeven hoe het pad daartoe door neoliberalen is gelopen en hoe die dat pad verder bewandelen. En het merkwaardige is: ‘La social-démocratie est devenu muette sur ce qu’était son principal ennemi’ (De sociaaldemocratie heeft niets te zeggen op wat zijn voornaamste vijand was). Dit verwijt ontleen ik niet aan de auteurs maar aan het korte essay 'Le chemin de l’espérance' (De weg van de hoop, 2011) van twee Franse oudgedienden. Het betreffen de oud-diplomaat Stéphane Hessel (Indignez-vous!, 2010) en Edgar Morin, een van de grootste nog levende Franse sociologen. Zij maken zich ondanks hun hoge leeftijd nog steeds druk over wat in hun ogen helemaal de verkeerde kant op gaat.

Dat het ook in Nederland helemaal de verkeerde kant uitgaat met de sociaaldemocratie, spreekt uit de mogelijkheid dat de PvdA leider het zo goed met de VVD leider kan vinden. Alles glijdt van hen, dus ook van de PvdA leider af, zo maakt de kop van een item op de discussiesite Joop.nl (3 oktober 2012) duidelijk: het Teflon tweetal. Frankrijk of Nederland, ook op dat punt ‘gibt es kein Unterschied’.

Aan het eind van hun boek wekken de auteurs, ondanks deze treurig stemmende constatering, toch op de veranderde eisen en regels als onderdeel van een politiek spel te zien en niet als een fataliteit te aanvaarden. Het besef moet heersen dat er politieke strijd wacht om de gang van zaken te breken en te keren. Zo moet de school niet worden begrepen als het passieve slachtoffer van gemene kapitalisten. Men zal zich moeten verzetten tegen het kenniskapitalisme, wat betekent: het afwijzen van de sociale norm van het kapitalisme. En het betekent ook zich inzetten voor het ontwikkelen van praktijken die andere horizonnen op het onderwijs openen dan de neoliberale.

Het is jammer dat de auteurs hier stoppen. Want in plaats van wel erg diep en wijdlopig op de gang van zaken omtrent de ontwikkelingen van de ‘nieuwe kapitalistische school’ in te gaan, had het niet misstaan meer over de wenselijke, andere antikapitalistische school van hen te vernemen.

Maar wat dat aangaat is het gelukkig dat anarchisten daar al anderhalve eeuw over hebben nagedacht en geschreven, om dit vervolgens ook in praktijken om te zetten, zoals dit ondermeer aan de Franse libertaire pedagoog Hugues Lenoir is te ontlenen.

LAVAL, Christian, Francis Vergne, Pierre Clément, Guy Dreux, La nouvelle école capitaliste, Éditions La Découverte, Paris, 2012 (heruitgave in pocketvorm; eerste druk verschenen in 2011), 281 blz., prijs 13 euro.

1 Reactie


Aantekening
Op de site ‘Libertaire orde’ ga ik dieper op het hierboven genoemde boek in; zie:

http://libertaireorde.wordpress.com/2012/10/14/kapitalistische-school-dienstbaarheid-aan-markt-en-bedrijfsleven/

Daar is ook de vertaling van de inleiding te vinden die Hugues Lenoir hield over de libertaire traditie met betrekking tot opvoeding en onderwijs, tijdens de internationale anarchistenontmoeting in Saint-Imier (Zwitserse Jura) deze zomer; zie:

http://libertaireorde.wordpress.com/2012/10/09/opvoeding-en-onderwijs-in-de-libertaire-traditie/

zei: Thom op 14/10/2012 om: 15:27u


Powered by Greymatter