Index pagina
Geschiedenis
Ook leuke sites
Zeg het anders priveWij kunnen er helaas ook niets aan doen!
 





 

 

09/02/2012: "ROOFDIERSTAAT"

Soc.sta (27k image)

Onze maatschappelijke omgeving wordt vaak als van natuurlijke aard gepresenteerd. In dat beeld past het om ook de ‘markt’ als een natuurlijke orde op te vatten en concurrentie als een ‘natuurlijke motor’ voor vooruitgang te zien. Het egoïstische handelen van mensen wordt in die maatschappelijke omgeving een plaats geven als zou de mens ‘van nature’ zo zijn (egoïstisch).

De betreffende maatschappelijke omgeving is daarvoor geïnfecteerd met economische wetten die op ‘strijd’ en ‘concurrentie’ stoelen. Het gaat echter niet om een natuurlijke orde. Het is een menselijke constructie, die correspondeert met het klassiek economische liberale denken. In de neoliberale constructie heet die: roofdierstaat.

Klik op meer.


In het neoliberalisme van de afgelopen dertig jaar is het klassiek economische liberale denken deels overgenomen. Maar er is tevens een (neo)element aan toegevoegd: dirigisme. Een dirigisme met als speerpunt: private winstneming. Alles is daarmee op roof geconcentreerd en dit zal worden gecontinueerd als het aan neoliberalen ligt.

Christophe Ramaux, een van de Franse verbijsterde economen, analyseert dit neoliberalisme op kritische wijze. Het is de sterke kant van zijn boek ‘L’État social, Pour sortir du chaos néolibéral’ (De sociale staat, Een structuur om de neoliberale chaos achter ons te laten). Hij zet tegenover de neoliberale politieke constructie, de politieke constructie van de sociale staat.

De vraag is nu hoe het veranderingsproces in beweging is te krijgen. Libertairen denken dan met name in de richting van het prefiguratieve handelen, dat wil zeggen: nu zo handelen, zoals men hoopt dat er door iedereen in de toekomst gehandeld zal worden (er wordt dus vooruit gegrepen – waar mogelijk – op verhoudingen zoals die in de toekomst zullen gelden). In die lijn ligt ook het 'beginnen' van iemand als de Duitse libertaire denker Gustav Landauer (1870-1919).

Daarentegen menen mensen als Ramaux dat binnen de statelijke verhoudingen op verandering is aan te sturen. Zo merkt hij op dat de sociale staat waaraan hij denkt niet alleen antiliberaal is, maar ook antikapitalistisch. Daar zitten punten in die libertairen eveneens huldigen. Alleen zullen zij opmerken dat het een illusie is de staat met de staat te kunnen veranderen. Het subversieve element dat in de antikapitalistische gedachte zit, zal ongetwijfeld opgeofferd moeten worden als men binnen het bestaande systeem pleit voor verandering.

Roofdierstaat
De opkomst en bloei van de sociale staat kent zo zijn golfbewegingen. Voor de tweede wereldoorlog zakt het systeem in. Na 1945 wordt weer aan de opbouw ervan gewerkt. Ramaux beschrijft de gang van zaken. In 1944 komt de Franse nationale raad van de verzetsbeweging met een programma van herstel. Er zal aan de opbouw van een sociale republiek worden gewerkt.
Het eerste wat de Franse werkgeversorganisatie Medef in 1945 vervolgens doet, is aankondigen dat ze dit programma methodisch zal afbreken! Effectief is die afbraak in de begin jaren tachtig ingezet onder doorvoering van neoliberale maatregelen.

Zoals Ramaux aangeeft, zoekt het neoliberalisme ten diepste naar vervanging van de sociale staat door de roofdierstaat. Daarbij verwijst Ramaux naar James Galbraith (de zoon van John Kenneth), die in zijn boek The Predator State (2008) laat zien, dat in de VS een echte politiek van de roof is opgezet in de vorm van de systematische exploitatie van de publieke instituties ten behoeve van de private winstneming.
Daarbij heeft het neoliberalisme gebroken met het klassieke liberalisme. Dat laatste was om ideologische redenen wars van dirigisme en interventie. Het neoliberalisme echter eist juist mogelijkheden van interventie en dirigisme op. Aan de ene kant wordt dat ingezet voor de afbraak van de sociale staat en aan de andere kant wordt het gehanteerd om het gebruik van ‘markt’ en ‘concurrentie’ af te dwingen. Inderdaad, het blijken geen ‘natuurlijke ordes’.

Ramaux bespreekt bij deze uitleg een boek uit 1986 van een Franse auteur (François Ewald) over de verzorgingsstaat. Deze auteur zit dan nog in de lijn van de kritische denkers. Enkele jaren later wordt deze auteur medewerker van de federatie van Franse verzekeringsmaatschappijen en vervolgens van het reeds genoemde Medef. Samen met een andere auteur lanceert hij voor het Medef in 2000 het programma getiteld Refondation sociale (Sociale herinrichting).

De sociale risico’s zijn nu getransformeerd in bestaansrisico’s. Daarmee houden de ‘nieuwe sociale ondernemers’, zoals ze worden genoemd, zich bezig. Er is echter niets nieuw aan, want het gaat om de oude vertrouwde particuliere verzekeringsmaatschappijen. En er is ook niets sociaal aan, want het gaat die maatschappijen om geld verdienen.

De ‘sociale herinrichting’ van het Medef, die al in de jaren tachtig is begonnen, loopt uit op herinrichting van roof en waarbij de verworvenheden van de sociale staat als voer aan de roofdierstaat is toegeworpen. De afbraak van het ene type staat leidt tot de opbouw van het andere type. De schets die Ramaux daarvan heeft gegeven is overtuigend. Het strookt met een van zijn ambities om dat te doen.

De andere ambitie die hij heeft, is de sociale staat als hefboom te gebruiken om het neoliberale kapitalisme te verlaten. Die ambitie is achter gebleven ten opzichte van de eerste. Maar dit oordeel hangt mede samen met een van mijn eigen vooronderstellingen. Valt de staat te bestrijden met de staat? Neen, meen ik. Dat wil niet zeggen dat we er niet van af moeten. En het wil ook niet zeggen dat er geen pogingen gedaan moeten worden om sociale nood te lenigen. Ramaux wijst daarvoor op de pijlers van de sociale staat. Gaat het echter om het door pakken op subversiviteit, dan zit ik meer in de buurt van Rolf Cantzen met diens ‘minder staat – meer gemeenschap’, zoals ik daarvan gebruikmaakte in het artikel ‘Het kritisch en constructief potentieel van het anarchisme’ opgenomen in De AS nr. 179 (2012).

RAMAUX, Christophe, L'État social. Pour sortir du chaos néolibéral, Mille et une nuits, Paris, 2012, 470 blz., prijs 20 euro.

1 Reactie


Aantekening

Op de site van ‘Libertaire orde’ besprak ik het boek van Ramaux eveneens. Daar werkte ik enkele punten nader uit; zie:

http://libertaireorde.wordpress.com/2012/09/02/neoliberale-chaos-de-sociale-staat-als-breekijzer/

zei: Thom op 02/09/2012 om: 20:34u


Powered by Greymatter