Index pagina
Geschiedenis
Ook leuke sites
Zeg het anders priveWij kunnen er helaas ook niets aan doen!
 





 

 

11/17/2011: "DUIZENDEN JAREN GESCHIEDENIS: STRIJD EN REVOLTE"

Harman (100k image)

Wie de geschiedenis van de mensheid bestudeert, vindt vooral strijd, klassenstrijd. Dat levert veel materiaal op. Wat leert ons dat?

Klik op meer.


De Britse publicist, politiek activist, lid van de ‘Socialist Workers Party’, Chris Harman (1942-2009) heeft getracht antwoord te geven op die vraag. Hij is er voor gaan zitten want hij verpakt dat antwoord in een vuistdik boek getiteld ‘People’s History of the World’ (ruim 700 pagina’s). Maar hij verstopt dat zo goed, dat ik het niet heb kunnen vinden.

Toch moet de tekst mensen hebben aangesproken, want van de Engelse versie zijn drie edities verschenen (1999, 2002, 2008). En nu is het ook in het Frans vertaald (2011). Een goede gelegenheid om er aandacht aan te besteden.

Voorop gesteld zij dat ik eerbied heb voor het vele werk dat Harman in het boek moet hebben gestoken. En ook zijn beide uitgangspunten deel ik. Het eerste betreft het idee dat al te vaak naar voren wordt gebracht: alle horror die door mensen wordt bedreven is te wijten aan de ‘menselijke natuur’. Zo legitimeert die horror zich als onontkoombaar en als het moet onvermijdbaar. Harman wijst dit af.

Hij ziet de ‘menselijke natuur’ met name als het product van omgevingsfactoren en niet als ‘oorzaak’. In een anarchistische optiek heet dit, dat de mens zowel goede en kwalijke eigenschappen kent. Wil men een betere wereld bereiken dan moet men de mens aanspreken op zijn goede eigenschappen. Daarvoor moet men dan de sociaal-maatschappelijke voorwaarden te scheppen (de omgevingsfactoren).

Het tweede punt is dat Harman het idee van ‘het einde van de geschiedenis’ verwerpt. Daarmee richt hij zich tegen de Amerikaanse neoconservatieve ideoloog van het Witte Huis, Francis Fukuyama. Intuïtief heb ik al vanaf het begin diens zienswijze afgewezen (zijn boek was in de tijd dat het uitkwam – 1992 – een ‘hype’). Want bij voorbaat heb ik er iets tegen dat van omvattende verschijnselen zoals ‘geschiedenis’ het einde wordt aangekondigd. Hoe vaak is dat ook al niet met ‘de wereld’ gebeurd…?

De andere auteur die met betrekking tot dit tweede punt een rol speelt, is Anthony Giddens. Met zijn boek ‘The Third Way: The renewal of Social Democracy’ (1998) heeft hij voor Harman eveneens een gelijksoortige einde van de geschiedenis geproclameerd. Want waar draait het zowel bij Fukuyama als Giddens om? De verkondiging: ‘Wij leven in een wereld waarin er geen alternatief is voor het kapitalisme’.

Het is deze opvatting die Harman wenst te bestrijden. In een anarchistische optiek is dat niet anders. Klassenstrijd, strijd voor antikapitalistische samenleving, die gaat voort.

Met deze uitgangspunten heb ik dus geen moeite. Maar dan. Zonder enig theoretisch kader uit te werken wordt een lawine van historische feiten en feitjes over ‘strijd’ in de hele wereld door Harman los gestort. De enige lijn is de chronologische. In het begin hoop je er nog op, dat er daarnaast zo iets als ‘constanten’ zullen worden geanalyseerd. Vervolgens kan dan een uitdagende intellectuele betoogtrant ontstaan die inzichtverruimend kan gaan werken. Nee dus.

Zo laat Harman zien hoe de eerste mensen duizenden jaren lang leefden: in kleine groepen gestoeld op verwantschap, waarbij er sprake was van ‘collectieve eigendom’ van het land en de levensbronnen en ‘gegeneraliseerde wederkerigheid’ bij de verdeling van voedsel, dit alles onder relatief egalitaire politieke verhoudingen.

Daarna doet de ‘staat’ zijn intrede. Deze heeft tot functie: het op zijn plaats houden van sociale ongelijkheid. Hoewel er in de voor-staatse periode ook wel strijd was, gaat die strijd in de statelijke situatie zich barbaars voordoen.

De beschrijving van alle ellende, strijd, opstanden, revoltes neemt het grootste deel van het boek in beslag. Wie dat nog niet van de middelbare school kende, kan zijn achterstand met dit boek inhalen. Wel moet men dan bedenken dat Harman een marxist blijft.

Als hij over de Commune van Parijs (1871) schrijft, vormt hij het kader ervan vanuit verwijzingen naar Marx en Engels. Maar een politieke structuur als die van de Parijse Commune heeft niets van doen met wat het marxisme leert. Een verwijzing naar Bakoenins ‘De Commune van Parijs en het Staatsbegrip’ had meer voor de hand gelegen.

Wanneer Harman dan de Russische Revolutie beschrijft, kom je tegen dat ‘in 1928 de Russische kampen slechts 28 000 politieke gevangenen herbergen, die niet eens als dwangarbeiders werden gebruikt’. Gaat hij op de geschiedenis van Kronstadt en de matrozenrevolte in, dan is het eigenlijk maar een reactionaire opstand geweest. ‘Jammer genoeg moest die met methodes worden bestreden, erger dan die van het jacobinisme’…

Harmans geschiedschrijving loopt door tot het uit elkaar vallen van het Sovjetblok, het opsteken van een islamitische ‘wind’ en het ontwikkelen van het nieuwe imperialisme.

HARMAN, Chris, Une histoire populaire de l’humanité. De L’âge de pierre au nouveau millénaire, Éditions La Découverte, Paris, 2011, 733 blz., prijs 25 euro.

1 Reactie


Toevoeging

Op de AS heb ik het zelfde boek besproken, waarbij ik nog wat extra literatuur betrek; zie:

http://tijdschriftdeas.wordpress.com/2011/11/17/einde-van-de-geschiedenis-onzin/

zei: Thom op 17/11/2011 om: 10:22u


Powered by Greymatter