Index pagina
Geschiedenis
Ook leuke sites
Zeg het anders priveWij kunnen er helaas ook niets aan doen!
 





 

 

06/11/2011: "PARTICIPATIE…"

Particip (42k image)

Participatie is een containerbegrip. Dit betekent dat het van alles kan inhouden: ‘deelname’, ja, maar door wie, waar aan en met welke zin?

Klik op meer.


In de loop van de jaren heb ik mij af en toe gezet aan het beantwoorden van die vraag. In 2000 constateerde ik dat het met de ‘politieke participatie’ van Nederlandse burgers niet best gesteld was. Dit vanwege de ‘kolonisatie’ van ‘het politieke’ door de politieke partijen. Daardoor is het beeld ontstaan dat ‘politiek’ zich alleen op staatsniveau voordoet. Na deze constatering moest ik mijn bijdrage onder de titel ‘Politieke participatie en migranten’ nog gaan schrijven… (het is er van gekomen; zie Ars Aequi, bijzonder nummer Vreemdelingenrecht, mei 2000).

Eerder al had ik samen met mijn collega Pieter de Vos het hoofdstuk ‘Participatie’ geschreven in de bundel ‘Algemene begrippen staatsrecht’ (Zwolle, 1991, derde druk). Op de verwijzingen naar toen geldend recht na, is de tekst van dat hoofdstuk nauwelijks verouderd te noemen. Kortom. Ik ben zo vrij om me af te vragen of er nog iets nieuws te melden is over het onderwerp ‘participatie’? Neen, dat is er niet.

Toch is het goed dat een groep Franse onderzoekers (sociologen, economen, historici, politicologen) de bundel ‘Participatiedemocratie, Geschiedenis en ontwikkeling’ heeft gepubliceerd. De bundel geeft namelijk een tamelijk compleet beeld van de omvang van de ‘container’ waarover ik hierboven sprak.

De wijze waarop het onderwerp is behandeld, is leerzaam in een algemene, dat wil zeggen methodologische, zin. Zo is er niet gewerkt met een ‘definitie’ van participatie. Vanwege de spraakverwarring zou dat zinloos zijn. Er is ook niet toegewerkt naar het formuleren van een definitie ervan (wat net zo zinloos zou zijn geweest). Hoe is het onderwerp dan aangepakt?

De bundel kent drie delen. Het eerste deel gaat nader in op de verschillende kernbegrippen die binnen het participatiebegrip een bepalende rol spelen. Zo wordt geschetst hoe in de loop van de tijd participatie wordt verwacht en aangemoedigd successievelijk van de ‘burger’, de ‘Inwoner’, de ‘inwoners’ (met een hoofdletter geschreven wordt hij op een voetstuk geplaatst; vervolgens wordt de term zonder hoofdletter en in de meervoudsvorm gebruikt: het ‘gewone volk’ dus…). In beleidsstukken, nota’s en verslagen heeft dit alles zo zijn eigen, specifieke betekenis.

Een andere term die wordt ingebracht om een bepaalde inhoud te geven aan participatie is ‘zelfbestuur’. Dat is met name in de jaren zestig en zeventig overgewaaid vanuit het voormalige Joegoslavië onder Tito (‘arbeiderszelfbestuur’). Uit de feministische hoek stamt het begrip ‘empowerment’ (zelfverwerkelijking), overgekomen uit de VS, waarmee participatie tot uitdrukking kon komen. Telkens gaat het om mobilisatie van mensen, om hen betrokken te laten raken bij maatschappelijke activiteiten. De begrippen wijkcomité’ en ‘wijkraad’ raken in… en weer uit.

Het tweede deel beschrijft de ‘geschiedenis’ van de uitvoering van participatiemogelijkheden. Daarbij wordt vanuit de Amerikaanse praktijk van rond de vorige eeuwwisseling (1890-1920) de Franse praktijk (jaren 1960-1990 vooral) een spiegel voorgehouden. Maar wie de Nederlandse gang van zaken kent, kan Frankrijk zo voor Nederland inwisselen.

Het derde deel behandelt het participatieverschijnsel binnen de ‘wetenschap’ in ruime zin. De uitwerking van dit deel vind ik wat aan de magere kant, terwijl het onderwerp belangrijk genoeg is: mag de ‘maatschappij’ misschien wel of niet mee bepalen wat er onderzocht wordt? Op welke wijze manifesteert de ‘maatschappij’ zich dan als participerend subject? Kwesties van eminent belang om vragen te beantwoorden, bijvoorbeeld ten behoeve van het bepalen waar onderzoeksgelden aan zullen worden besteed …

Binnen de participatietheorie zoals die op onderdelen in deze bundel aandacht krijgt, zijn twee lijnen in de bundel te onderkennen. De ene lijn manifesteert zich in de vorm van een elitistisch (van elite, elitair) element. Dat element verwijst naar wat, kort door de bocht, heet: gewone burgers wordt het vermogen ontzegd om op redelijke wijze bij te kunnen dragen aan het uitwerken van de inrichting van de maatschappij. Aan opvattingen die binnen deze lijn worden gehuldigd, wordt aandacht besteed bijvoorbeeld om te beschrijven welke obstakels worden aangebracht om de participatiepraktijk te frustreren of te torpederen.

De andere lijn is die van de participatie als op zichzelf staand verschijnsel. Deze lijn volgt de golfbewegingen in de geschiedenis van meer of minder participatie, met als spiegelbeeld de al dan niet geslaagde obstructie ertegen. Opmerkelijk is dat in de VS dan al in de periode 1890-1920 drie direct-democratische instrumenten zijn geïnstitutionaliseerd: volksinitiatief, referendum, recall (terugroepingsrecht). In de bundel wordt aan deze ‘geschiedenis’ met name aandacht besteed om duidelijk te maken dat het een illusie is om in termen van ‘absolute nieuwigheid’ te denken. Als er al lessen te trekken zijn volgens de wetenschappers, dan de volgende.

1. Participatie laat zich niet van bovenaf opleggen. Het moet als ‘faciliteit’ mogelijk zijn en van onderop ‘groeien’.
2. Participatie mag dan een belangrijk goed zijn, het vermogen van instituties en dominante groepen (kapitaalverschaffers bijvoorbeeld) om te evolueren opdat niets substantieels verandert, mag niet worden onderschat. Dat is ook wat een deel van het in de bundel verwerkte historische materiaal laat zien.
3. Het is nooit de bedoeling geweest dat de participatiedemocratie de representatieve democratie zou vervangen (wat nu juist wel de bedoeling is in de situatie waarover Marianne Maeckelbergh in haar boek schrijft; zie mijn bespreking daarvan op deze site: http://www.devrije.nl/archives/00003106.html ).

In de bundel wordt verder nog opgemerkt, dat het introduceren van participatie en overleg als ‘norm’ niet zonder consequenties is. Wanneer men bijvoorbeeld in regelgeving opneemt dat een beslissing genomen wordt na of in (wat niet het zelfde is) overleg met de bewoners van een wijk of de ‘omwonenden’, dan zouden die mensen daar wel eens gebruik van willen maken. Die ‘norm’ daagt mensen dus uit om aan het beslissingsproces deel te nemen. Zij zullen ook verlangen dat dit met faciliteiten is omkleed. De introductie van die ‘norm’ draagt dus mede het karakter van een ‘normuitdagende operatie’, zoals ik dat noem. Van ‘officiële zijde’ horen we dan ook niet meer over ‘participatie’ en ‘overleg’ spreken! De elite is aan de macht.

BACQUÉ, M.-H. et Y. SINTOMER (red.), La démocratie participative, Histoire et généalogie, uitgegeven door La Découverte, Paris, 2011, 288 blz., prijs 26 euro.

4 Reacties


ELITETHEORIE
In mijn bespreking van het zelfde boek op de site van De AS, ga ik nadrukkelijk in op het elitistische element; zie:

http://tijdschriftdeas.wordpress.com/2011/06/11/participatiedemocratie-de-burger-in-confrontatie-met-de-elite-van-de-macht/

zei: Thom op 11/06/2011 om: 15:29u

Je bespreking op de site van De As is weer bijzonder interessant, heel erg lerend en veel inzicht gevend.

zei: Hans Langbroek op 12/06/2011 om: 12:38u

Hans
Dank voor je compliment.

zei: Thom op 13/06/2011 om: 09:55u

Als je de vraag krijgt van een aanhanger met weinig opleiding en kennis van de monarchie en parlementaire democratie :
" wat is jou alternatief " kan je dat dan kort en begrijpelijk uitleggen aan die persoon ?
Kom je dan niet verder dan basis democratie melden ? En mogelijk ook nog dat de bedrijven arbeidsorganisaties gesocialiseerd zouden worden ? He wasss dat nou weer ? Tsja van onder op dat de werkers
vergaderen over de productie en zo. Dat alles ten goede komt aan iedereen en niet aan een kleine kliek....of zo.
Maar hoe doe je dat praktisch gezien ???
Ik zou graag eens wat workshops scholings week ends bijwonen over deze onderwerpen. Wat praktische handleidingen voor zo ver die bestaan en weet ik nu al die bestaan niet. Hoog uit wat verslagen van experimenten her en der
op micro niveau. Wie wil zo'n scholing organiseren ?

zei: ip adres says the man in the middle op 19/06/2011 om: 21:37u


Powered by Greymatter