Index pagina
Geschiedenis
Ook leuke sites
Zeg het anders priveWij kunnen er helaas ook niets aan doen!
 





 

 

05/22/2011: "STOPPEN MET SLACHTEN"

Slachten (48k image)

Je hoeft geen vegetariër te zijn om te erkennen dat er in veel gevallen meedogenloos met dieren wordt omgegaan. De ‘kiloknallers’ vlees van supermarkten liggen in prijs onder die van honden- en kattenvoer. Die kiloprijs wordt mede gehaald met behulp van hormonen- en waterinjecties. Bio-industrie, megastallen, agrarische maffia. Het zijn moderne uitwassen. Het verhaal over gebruik en misbruik van dieren en de strijd ertegen kent zijn aanvang ver in de tijd terug.

Klik op meer.


Om de mogelijkheid te hebben om het verband tussen verleden en heden van die strijd te construeren heeft de Duitse, anarchistische uitgeverij Graswurzelrevolution een bundel uitgeven onder de titel ‘Das Schlachten Beenden!’. Het onderwerp van de bundel is het vegetarisme. De discussie erover is evenwel in een breed kader geplaatst. Dat spreekt uit de ondertitel. Die luidt: ‘Kritiek met betrekking tot het geweld tegen dieren. Anarchistische, feministische, pacifistische en links-socialistische traditie’. Ik vraag me af of de Partij voor de Dieren al zover is?

Na een algemene inleiding op het onderwerp komen in aparte hoofdstukken de opvattingen aan de orde van: Leo Tolstoj (1828-1910), Élisée Reclus (1830-1905), Magnus Schwantje (1877-1959), Clara Wichmann (1885-1922). Het laatste hoofdstuk gaat over de ‘Internationale Sozialistische Kampfbund’ (1926-1945). Elk van de hoofdstukken heeft een eigen inleiding meegekregen. Tevens zijn teksten van de genoemde auteurs opgenomen.

Dat men in een Duitstalige bundel een bijdrage van de Nederlandse juriste, Clara Wichmann terugvindt is niet zo opmerkelijk. Met haar artikel ‘De rechtspositie der huisdieren’ (in De Nieuwe Amsterdammer, juli 1920) is zij een van de eersten die bijna honderd jaar geleden de aandacht opeist voor de rechteloosheid van dieren.

De Duitse bundel opent met een hoofdstuk over Tolstoj, de Russische auteur die naast het vegetarisme ook bijvoorbeeld de geweldloosheid propageert. Vanwege diens naamsbekendheid buiten Rusland reiken zijn opvattingen tot over de landsgrenzen. In de bundel wordt daarom gewezen op de ‘transnationale’ werking van hetgeen Tolstoj te verkondigen heeft.

Aan het hoofdstuk over Tolstoj is een artikel toegevoegd over de Russische ‘sekte’ van de Doechobortsen (Bart de Ligt besteedt aan hen in zijn 'Vrede als daad' , van half jaren dertig, ruime aandacht). Zij richten al diep in de negentiende eeuw naar eigen inzichten hun gemeenschapsleven in. Zij praktiseren het vegetarisme en…weigeren consequent de militaire dienst. Voor het beleven van hun gemeenschapsleven wijzen zij de inmenging van kerk en staat af. Dit maakt dat zij heftige vervolging en deportatie ondergaan. Rond 1900 emigreren duizenden van hen naar Canada. Tojstoj verwijst mede naar hen en heeft zich sterk gemaakt voor hun zaak. In Nederland is Tolstoj zelf geen onbekende gebleven. Onlangs verscheen nog een historische studie van Dennis de Lange over de Tolstojanen in Nederland (besproken in De AS nr. 173 / 174, p. 113).

Het volgende hoofdstuk gaat over de Franse anarchist en geograaf Élisée Reclus. Ook hij is in Nederland geen onbekende. Zijn ‘Evolutie, revolutie en het anarchistisch ideaal’ verscheen al in 1905 in een Nederlandse vertaling (De Roode Bibliotheek, Amsterdam). Met hem treffen we iemand die het ‘communistische anarchisme’ aanhangt en tegelijk een propagandist is van het vegetarisme. Hij praktiseert dit ook, waarbij hij zich een ‘Légumiste’ (‘groente-eter’) noemt.

Een onbekende voor mij betreft Magnus Schwantje aan wie ook een hoofdstuk is gewijd. Het is de Duitse pacifist, sociaal hervormer, aanhanger van het vegetarisme en strijder voor dierenrechten. Het morele uitgangspunt voor menselijk handelen typeert hij met de uitdrukking ‘Eerbied voor het leven’. Militaire dienstweigeraars beriepen zich er nogal eens op. De uitdrukking heeft met name via Albert Schweitzer (Zwitserse arts en theoloog; 1875-1965) zijn bekendheid gekregen, maar blijkt dus uit de koker van deze Schwantje te komen. Ook bij hem vindt men terug dat het vegetarisme in een brede opvatting over maatschappelijk ethisch handelen ligt.

Na de behandeling van vier personen (Tolstoj, Reclus, Schwantje, Wichmann) komt in het slothoofdstuk de oprichting en het optreden (1926-1945) van de ‘Internationale Sozialistische Kampfbund’ (ISK) aan de orde. Het betreft een socialistische organisatie om vegetarische beginselen in de praktijk te brengen, mede in verband met het bieden van verzet tegen het nationaal-socialisme. De ISK zette mede daartoe vegetarische restaurants op.

Voor anarchisten is de ISK een vreemde gebleven vanwege het gehanteerde organisatiemodel. Dat kenmerkte zich door een ‘rationele dictatuurgedachte’ met een ‘Führerprinzip’ (wat men niet moet verwarren met antisemitisme; de ISK was juist een toevluchtsoord voor joden). De redenatie om daar terecht te komen is de volgende.

Er wordt van uitgegaan dat is vast te stellen wat voor het voortbestaan ‘objectief noodzakelijk’ is. In dat geval is er geen behoefte aan een instituut om daarover overeenstemming te bereiken. Zou daarentegen niet zijn vast te stellen wat objectief noodzakelijk is, dan is ook een ‘meerderheid’ onmachtig daartoe. Dit leidt tot de verwerping van parlementaire democratie en de ‘macht van de meerderheid’, wat nog in een anarchistische visie past. Maar wat dan?

Introductie van participatiedemocratie wellicht? Neen, vindt de grondlegger van de ISK, Leonard Nelson (1882-1927). Hij acht het namelijk mogelijk om langs streng wetenschappelijke weg af te leiden wat ‘juist’ is. Hier gaat natuurlijk de schoen wringen. De ene ‘streng wetenschappelijke weg’ is de andere nog niet: er bestaat namelijk niet één zo’n weg, er zijn er altijd meerdere.

Nelson is een andere mening toegedaan. Hij is ervan overtuigd dat er moet worden bestuurd door degene die het beste weet hoe gerechtigheid kan worden gerealiseerd. Dit leidt tot de aanvaarding van het ‘Führerprinzip’. Hier haken anarchisten af.

Dat een en ander zich in despotisch-tirannieke zin kan ontwikkelen, daarvan is Nelson zich bewust geweest. De organisatie van de ISK moet dan ook hebben bestaan uit een curieuze mengeling van antiautoritaire en autoritaire structuren en mechanismen. De leiding was daarbij vooral in handen van vrouwen gelegd. Dat hing mede samen met Nelsons inschatting omtrent hun geestelijke en morele kwaliteiten, is in de inleiding te lezen.

Het is duidelijk dat deze bundel over meer gaat dan alleen het vegetarisme hoewel dit wel de rode draad vormt. Het gaat over macht en het afwentelen van macht: zo komen antivivisectie, vegetarisme, de rechten van het dier binnen een bandbreedte te verkeren, die mede omvat de strijd tegen oorlog, militarisme en kapitalisme. Het onderwerp is zodanig in een kader geplaatst, dat de actualiteit er onmiddellijk zichtbaar door wordt. In dat opzicht is de bundel knap geconstrueerd en met zijn begrijpelijke inleidingen is het onderwerp tevens goed geïnstrueerd.


LEO TOLSTOJ, CLARA WICHMANN, ÉLISÉE RECLUS, MAGNUS SCHWANTJE, Das Schlachten beenden! Zur Kritik der Gewalt an Tieren. Anarchistische, feministische, pazifistische und linkssozialistische Traditionen, Verlag Graswurzelrevolution, Heidelberg, 2010, 180 blz., prijs 14.90 euro.

1 Reactie


AANVULLING
Op de site van De AS heb ik het zelfde boek besproken. Op enkele punten ga ik daar dieper in dan ik hier heb gedaan. Zie:

http://tijdschriftdeas.wordpress.com/2011/05/20/vegetarisme-en-rechten-van-het-dier-stoppen-met-slachten/

zei: Thom op 22/05/2011 om: 09:35u


Powered by Greymatter