Index pagina
Geschiedenis
Ook leuke sites
Zeg het anders priveWij kunnen er helaas ook niets aan doen!
 





 

 

03/23/2011: "PARTICIPATIE-DEMOCRATIE"

Wil (79k image)

Als je de wereld wilt veranderen, dan behoor je die verandering zelf in je handelen uit te stralen. Een theoretische begrip dat wordt gebruikt om deze visie te verwoorden is ‘prefiguratie’. Dat begrip wijst op de praktijk waardoor actoren van een beweging doelen die zij willen bereiken, laten samensmelten met de middelen die zij daartoe gebruiken. Hoe krijgt dit gestalte in de andersglobalistische beweging?

Klik op meer.


In het boek ‘The Will of the Many’ van Marianne Maeckelbergh, activiste en antropologe werkzaam aan de Leidse universiteit, speelt het begrip ‘prefiguratie’ een prominente rol. De ondertitel van het boek maakt duidelijk in welk verband dat is geplaatst: ‘How the Alterglobalisation Movement is Changing the Face of Democracy’.

Om over die andere democratie iets te zeggen geeft zij een beschrijving van de besluitvormingsprocessen in de andersglobaliseringsbeweging. Als activiste heeft zij onder meer voorbereidingsvergaderingen van die beweging mee helpen organiseren en bijgewoond op plaatselijk, landelijk en wereldniveau (Europees Sociaal Forum, Wereld Sociaal Forum en de autonome secties van de mobilisaties tegen de G8-top).

De andersglobaliseringsbeweging is een ‘beweging van bewegingen’. De actoren van die bewegingen zijn zeer divers. Dit niet tegenstaande komen die actoren bijeen in een bepaalde structuur en maken collectieve besluitvorming mogelijk. Ondanks grote meningsverschillen ontstaat er eenheid rond de praktijk van die besluitvorming. Dit is waarop Maeckelbergh haar aandacht richt.

Het blijft evenwel eenheid in verscheidenheid. Aan de ene kant is er geen sprake van één ‘eenheid’ in de zin van één enkele doel. Wel zijn er, wat zij noemt, ‘bronnen van eenheid’. Die bestaan onder meer uit de oppositie tegen de neoliberale mondialisatie en multilaterale organisaties, de verwerping van het kapitalisme, de anti-oorlogshouding, de keuze voor directe actie en de algemene instelling van ‘verzet’.

Een andere bron is de afwijzing van de representatieve democratie. Dit hangt samen met de verwerping van ‘stemmen’ als beslissingsmodel. Het is de participatie-democratie die er voor in de plaats komt, omdat die het mogelijk maakt dat actoren deelnemen aan een besluitvormingsproces in de vorm van consensusvorming. Het getal (de meerderheidsregel) wordt ingewisseld voor het argument (consentbeginsel): een besluit wordt pas genomen als niemand tegen is (‘geen bezwaar’).

Deze werkwijze wordt overigens niet, en terecht, als een nieuw model gepresenteerd. De quakers werken er al heel lang mee. De pedagoog Kees Boeke (1884-1966), die afkomstig is uit die kring, heeft dit tot een stelsel gedacht en er de term ‘sociocratie’ voor gebruikt. Zijn essay daarover, getiteld ‘Redelijke ordening van de mensengemeenschap’, daterend van 1945, vindt men herdrukt in het themanummer van De AS ‘De sociocratie van Kees Boeke’ (nr. 76, 1986).

Wat het boek van Maeckelbergh interessant maakt is niet alleen de beschrijving van besluitvormingsprocessen in de andersglobaliseringsbeweging, maar vooral ook de meer theoretische verwerking van het thema ‘democratie in sociale bewegingen’. De liberale representatieve democratie blijkt telkens weer de legitimatie te leveren voor autoritaire prakrijken. Wijs je dit af, dan ga je vanzelf op zoek naar een andere vorm van democratie die dat soort praktijken niet dekt, in dit geval de participatie-democratie.

Deze democratie vraagt naar ‘Hoe wordt er beslist?’, in tegenstelling tot de representatieve democratie waar de vraag aan de orde is ‘Wie beslist?’ (de ‘vertegenwoordigers’). Voor het antwoord op de eerste vraag wordt verwezen naar de toepassing van ‘consensusvorming’. In het proces van besluitvorming vormt dit het brandpunt in de participatie-democratie.

Andersglobalistische bewegingen hebben in hun vaandel dat de toekomstige maatschappij zo zal zijn ingericht, dat beslissingen gelden voor degenen die zelf aan het besluitvormingsproces hebben deelgenomen. In zo’n geval ligt het voor de hand de vorm van democratie die dit bewerkstelligt, in de eigen organisatie reeds in de prakrijk te brengen. In dat geval kan men over de andersglobalistische bewegingen spreken in termen van ‘prefiguratieve bewegingen’, te weten ‘bewegingen die de toekomst creëren in hun hedendaagse sociale relaties. Sociale verandering wordt niet naar een latere datum geschoven…’, aldus Maeckelbergh.

Die prefiguratieve bewegingen bedrijven prefiguratieve ‘politics’. Deze zijn sterk door het anarchisme beïnvloed door de toepassing van beginselen van solidariteit, pluralisme, gelijkheid, horizontaliteit.

De andersglobaliseringsbeweging claimt het woord ‘democratie’ niet alleen om het te bevrijden van de gangbare restrictieve definitie die een verwijzing vormt naar ‘parlementarisme’. Ze bevrijdt ook zichzelf daarmee van de concentratie op ‘stemmen’ (de kwantitatieve benadering van beslissen, namelijk stemmen tellen).

Het gaat dus niet om een alternatief voor democratie. Het betreft een andere democratie, die gedragen wordt door beginselen als prefiguratie, horizontalisatie, diversiteit, decentralisatie, netwerk structuur, zo betoogt Maeckelbergh. Deze beginselen staan overigens niet haaks op klassieke democratische beginselen als vrijheid, gelijkheid, participatie, vertegenwoordiging. Die andere democratie daagt ze uit om zich waar te maken.

Het boeiende van het boek is dat men Maeckelbergh die beginselen ziet uitwerken binnen het kader van lokale als wereldomspannende activiteiten, waarbij soms tienduizenden mensen op de been zijn. Zij heeft daarbij ook oog voor de problemen waarmee men intern tijdens de besluitvormingsprocessen wordt geconfronteerd (zoals de strijd tussen de zogenaamde ‘horizontalen’ en ‘verticalen’). Verder gaat ze bijvoorbeeld in op de verhouding consensus / conflict, waarbij conflict niet als storend, maar juist als een bevruchtende factor wordt beschreven. Conflict wijst dan op diversiteit, die, in de behandelde zienswijze, creativiteit en creatie stimuleert.

Een stimulerend boek dus om anders over ‘democratie’ te gaan denken en om iets over de andersglobalistische beweging van bewegingen te leren.

MAECKELBERGH, Marianne, The Will of the Many. How the Alterglobalisation Movement is Changing the Face of Democracy, Pluto Press, London, 2009, 284 blz.

1 Reactie


Op de site van De AS is deze bespreking in een breder perspectief gezet. Zie:
http://tijdschriftdeas.wordpress.com/2011/04/05/de-metamorfoses-van-de-democratie/

zei: Thom op 06/04/2011 om: 09:46u


Powered by Greymatter