Index pagina
Geschiedenis
Ook leuke sites
Zeg het anders priveWij kunnen er helaas ook niets aan doen!
 





 

 

02/06/2011: "BRIEVEN VAN PROUDHON"

Sainte (30k image)

Proudhon (1809-1865), maatschappijcriticus ‘pur sang’, bekend van ‘formules-choc’ als ‘Eigendom is diefstal’. Hoe kan je hem leren kennen? Uit zijn boeken? Uit commentaren op zijn denken? Uit zijn brieven misschien? Het is zijn tijdgenoot, de literator en maatschappijcriticus Charles Augustin Sainte-Beuve (1804-1869) die het op het laatste houdt.

Klik op meer.


Sainte-Beuve, in zijn tijd een bekende persoonlijkheid, is gedurende het hele jaar 1865 naarstig op zoek gegaan naar de correspondentie van Proudhon. Hij verwerft een aanzienlijk deel ervan, zoals die van twee geleerde taal- en literatuurwetenschappers in wie Proudhon veel vertrouwen stelt. Zo kan Sainte-Beuve op grond van die brieven een aantal artikelen over Proudhon schrijven. Die artikelen sporen anderen weer aan hem van ontbrekende brieven te voorzien.

Op die manier is de tekst ontstaan die bekend is onder de titel ‘P.-J. Proudhon, Sa vie et sa correspondance, 1838-1848’. Het is een samengestelde tekst waarvan, door vooroverlijden van Sainte-Beuve, het einde nooit is geschreven. De tekst telt eveneens een aantal brieven die in een ‘Bijlage’ zijn opgenomen en is voorzien van een uitgebreid notenapparaat. De secretaris van Sainte-Beuve heeft in 1872 het geheel onder de bovenvermelde titel doen uitgeven. De tekst is daarna vele malen herdrukt.

Nu is ze opnieuw uitgegeven, ingeleid en voorzien van commentaar door Michel Brix, literatuuronderzoeker aan de Universiteit van Namen (België), gespecialiseerd in de Franse literatuur van de achttiende en negentiende eeuw. Bij hem is te lezen waarom Sainte-Beuve zich juist met de brieven bezighoudt.

In zijn publicaties past Proudhon vaak een schoktherapie toe. Naast zijn ‘Eigendom is diefstal’ is van hem bijvoorbeeld ook bekend ‘God is het Kwaad’. Door brieven als bron te gebruiken wil Sainte-Beuve de ‘ware’ gedachten van Proudhon naar boven halen. Die zijn namelijk in diens publicaties overdekt door ‘enormiteiten’ en ‘breedspraak’, ze zijn vaak bedolven onder een berg van feitelijkheden en actualiteiten waarmee hij zijn polemieken lardeert.

De brieven, geheel of gedeeltelijk in de tekst verwerkt en, thema-gewijs, door Sainte-Beuve met elkaar in verband gebracht door diens verbindende tekst, laten een ingetogen Proudhon zien. Vandaar dat Sainte-Beuve het volgende kan beweren: met behulp van diens correspondentie ontstaat er een model waarmee Proudhon ‘onder onze ogen over hemzelf vertelt, zichzelf beoordeelt en becommentarieert’.

Voor het doornemen van het boek is een studieuze zin nodig, zoveel moge duidelijk zijn. Zelf vond ik intrigerend te lezen hoe de verschillende eerste verhandelingen van Proudhon ontstaan (en welke publieke strijd er achter schuilgaat). Een van die eerste verhandelingen is het bekende ‘Wat is eigendom?’ uit 1840. Steeds blijkt ook dat hij mensen die hij durft te vertrouwen, over de voorbereiding van nieuwe publicaties schrijft. Daarbij komt regelmatig naar voren wat en waarom hij iets aan iemand ontleent (of juist afwijst).

Tot slot nog dit. Wat er met de geboortedatum van Proudhon aan de hand is, ontgaat me. De inleiding van Michel Brix opent met: ‘Proudhon, geboren in december 1809,…’. Sainte-Beuve opent zijn tekst met: ‘Proudhon is geboren op 15 januari (en niet in juli) 1809…’. Een raadseltje van ‘Welke van de drie?’ mag natuurlijk op dit punt in een boek als het onderhavige niet voorkomen.

SAINTE-BEUVE, Charles Augustin, P.J. Proudhon, Sa vie et sa correspondance, 1838-1848, samengesteld, ingeleid en becommentarieerd door Michel Brix, Éditions du Sandre, Paris, 2010, 256 blz., prijs 28 euro.

1 Reactie


Enfin, aandacht voor Proudhon... Maar wel in het Francais, Helas.

zei: alib bondon op 17/02/2011 om: 05:12u


Powered by Greymatter