Index pagina
Geschiedenis
Ook leuke sites
Zeg het anders priveWij kunnen er helaas ook niets aan doen!
 





 

 

10/14/2010: "COURBET EN PROUDHON"

COURPROUD (69k image)

Gustave Courbet (1819-1877), de Franse kunstschilder, is streekgenoot van de anarchist Pierre-Joseph Proudhon (1809-1865). Zij ontmoeten elkaar in Parijs (rond 1847) en vanaf 1854 werken zij samen gedachten uit over de functie van de kunst in de maatschappij. Postuum verschijnt er van Proudhon een boek waarin deze met name de schilderstukken van Courbet bespreekt, uitgekomen onder de titel Du principe de l’art et de sa destination sociale. De tien jaar jongere Courbet zal nog deelnemen aan de Commune van Parijs (1871).

Klik op meer.


In De AS verzorg ik de rubriek ‘Uit het land van Proudhon’. Het land van Proudhon is geografisch ruim op te vatten: Frankrijk. Het is natuurlijk niet van hem: ‘eigendom is diefstal’, leert hij al in 1840. Bovendien, als hij na een veroordeling tot drie jaar gevangenisstraf wegens ‘subversieve’ publicaties (1858) aan de uitvoering van die straf wil ontkomen, dan ontvlucht hij zelfs ‘zijn’ land richting Brussel. Daar zal hij enkele jaren met zijn gezin verblijven… Overigens had hij een aantal jaren eerder voor een zelfde soort vergrijp al drie jaar gevangenisstraf ondergaan.

‘Land van…’ is dus meer op te vatten als plaats waar je geboren bent of waar je verblijft. Voor Proudhon geldt Besançon (France-Comté) als geboorteplaats. In de omgeving daarvan ligt het dorp Arc-en-Senans. Aldaar bouwt de architect Ledoux eind achttiende eeuw in koninklijke opdracht ‘Saline Royale’. Het betreft een industriële onderneming ten behoeve van de zoutwinning. Het complex is nu verheven tot werelderfgoed (onder de hoede van de Unesco.

Deze zomer was in de expositieruimte van ‘Saline Royale’ een tentoonstelling ingericht getiteld ‘Courbet, Proudhon, l’art et le peuple’. Onder die titel is een fraaie catalogus ten behoeve van die tentoonstelling uitgekomen. Daarin treft men een aantal essays van verschillende auteurs die hun licht laten schijnen over beide persoonlijkheden afzonderlijk en over hun samenwerking.

Courbet schildert het dagelijks leven van de gewone mensen en met name die in de France-Comté. Hij vindt dat even belangrijk als religieuze of historische thema’s. Zijn schilderwerk wordt gezien als een politieke kritiek in vormen. Hij komt in opstand tegen het schilderen van het ‘ideaal’. Zo schildert hij een van de vrouwen van zijn ‘Les baigneuses’ (1853) zoals hij haar zag. Hem wordt ‘lelijkheid’ verweten, terwijl hij ‘authenticiteit’ weergeeft.

De genoemde tentoonstelling heeft een centrale plaats toegekend aan het schilderij van Courbet, waarop Proudhon met zijn twee dochters is afgebeeld (zie hierboven). Het is een doek getiteld ‘Proudhon en zijn kinderen in 1853’. Courbet schildert het na het overlijden van Proudhon. Hij had het al in 1853 willen realiseren…

Verder is opgenomen het doek ‘Retour de Conférence’. Daarop komt een aantal dronken rooms-katholieke geestelijken voor die terugkeren van een ‘seminar’. Het tafereel is nageschilderd… Wat wil? Het doek dat Courbet maakte werd indertijd als ‘schandalig’ getypeerd en vanwege ‘immoraliteit’ van expositie uitgesloten. Courbet vraagt Proudhon over dit doek en het gekrakeel een essay te schrijven van 4 à 8 kantjes. Dat wordt dus uiteindelijk het boek 'Du principe de l’art et de sa destination sociale'.

Het doek wordt door een rijke rooms-katholiek gekocht…om het te vernietigen. Een andere schilder heeft later, mede naar voorstudies van Courbert, de scène nageschilderd. Dat betreft het in Saline Royale geëxposeerde doek.

‘Saline Royale’ heeft zelf niets libertairs. Het ontwerp kent de vorm van een grote halve cirkel waarbij het (pompeuze) huis van de directeur een centrale plaats kent, zodat van daaruit alles is te overzien.Toch heeft de opzet ook zijn ‘idealistische’ inslag: er is veel licht, lucht en ruimte. Iets dat voor een industriële vestiging uit die tijd ongekend is. In dat kader is zeker enige verwantschap met wat een utopisch socialist als Charles Fourier (1772-1837; ook al in Besançon geboren) voor ogen heeft gestaan. Naar zijn ideeën zijn meerdere ‘industriële vestigingen’ in de vorm van communale leef- en werkgemeenschappen gerealiseerd.

Zo laat bijvoorbeeld de rijk geworden Franse kachelsmid Godin (1817-1888) mede onder invloed van diens ideeën, midden negentiende eeuw zo’n communale leef- en werkgemeenschap inrichten, de ‘Familistère de Guise’ genoemd. Het geheel is inmiddels gerestaureerd en tot historisch monument verklaard. Er is een lijvig boek over verschenen van M. Lallement onder de titel Le Travail de l’utopie Godin et le familistère de Guise.

COURBET, PROUDHON, L’ART ET LE PEUPLE, catalogus uitgebracht ter gelegenheid van de gelijknamige tentoonstelling in Saline Royale (d’Arc-et-Senans van 4 juni tot 6 september 2010), uitgegeven door Les Éditions du Sekoya, Besançon, 2010, 131 blz., prijs 24 euro.

PS
Nu we het toch over kunst hebben, zie dan tegelijk de bespreking door Hans Ramaer van enkele teksten onder de titel ‘Kunst en anarchisme’ in het onlangs uitgekomen nieuwe nummer van De AS , nr. 171 (najaar 2010; p. 78-79), themanummer: BROOD EN SPELEN.


Powered by Greymatter