Index pagina
Geschiedenis
Ook leuke sites
Zeg het anders priveWij kunnen er helaas ook niets aan doen!
 





 

 

09/02/2010: "ANARCHISME EN MISVERSTANDEN"

Anarc (30k image)

Over het anarchisme bestaan veel misverstanden. Een aantal wordt de wereld in gebracht om het anarchisme in diskrediet te brengen. Met name de negatieve kwalificaties scoren wat dat betreft hoog. Anarchisten? Bommengooiers! Anarchisme? Chaos! De staten beschikken over getrainde kaders voor het werpen van bommen. De bankierswereld is gespecialiseerd in het creëren van chaos. Allemaal anarchisten…?

Klik op meer.


De Franse libertaire auteur, docent geografie aan de universiteit van Lyon 2, kenner bij uitstek van het werk van de klassieke anarchist Élisée Reclus, Philippe Pelletier, heeft het wat subtieler aangepakt om over anarchisme en gebruikelijke misverstanden te schrijven dan ik hierboven deed. Hij heeft een aantal ervan tot uitgangspunt genomen om het beeld omtrent het anarchisme bij te stellen. De titel van het boek luidt kortweg ‘L’Anarchisme’.

Nu valt het niet mee om heden ten dage een algemene tekst over het anarchisme te schrijven. En onbegrepen is het anarchisme al een tijdje, zo is alleen al op te maken uit de titel van de lezing van Hans Ramaer (in brochurevorm uitgegeven, ‘Het onbegrepen anarchisme’, 1994, reprint-reeks De AS, 12 blz., prijs 1,25 euro).

Alles wat nog over het anarchisme te zeggen valt, lijkt inmiddels wel aan het papier toevertrouwd. Blijft over de historische verfijning, het uitdiepen van deelonderwerpen, het kritiseren van de actuele, maatschappelijke stand van zaken vanuit libertair standpunt, het actualiseren of het anders rubriceren van het libertaire gedachtegoed. Op deze site berichtte ik de afgelopen jaren wat dit betreft over hetgeen er zoal in Frankrijk verscheen. Ook mijn rubriek ‘Uit het land van Proudhon’ in De AS is er voor een groot deel aan gewijd.

De manier waarop Pelletier te werk is gegaan heeft evenwel iets verfrissend: zonder dralen behandelt hij ‘misverstand’ na ‘misverstand’. Zo laat hij zien hoe het veelal een uiterste reductie tot een bepaald facet van een zekere anarchistische problematiek betreft. Tevens bespreekt hij van welk soort discussie er in anarchistische sfeer sprake is. Waar mogelijk plaatst hij het onderwerp binnen de anarchistische ‘theorie’ of ‘praktijk’ en verschaft hij vindplaatsen om verder te lezen. De hele behandeling vindt plaats in hoofdstukken van 5 à 6 bladzijden.

Neem bijvoorbeeld het hoofdstuk met de titel ‘Het anarchisme predikt geweld’. De reductie van het anarchisme tot ‘geweldpleging’ deconstrueert hij tot ‘ongehoord’. Vervolgens maakt hij duidelijk hoe en waarom in anarchistische kring de discussie over onderwerpen als geweld / niet-geweld, antimilitarisme / pacifisme, legaal / illegaal aan de orde is en dat deze problematiek al tenminste een eeuw de gemoederen bezighoudt. Hij wijst daarbij ook op de ethische achtergrond van een uitgangspunt als ‘in de gebruikte middelen moet de verwijzing naar het doel zitten’, een uitgangspunt dat diametraal tegenover de opvatting ‘het doel heiligt de middelen’ staat. Op een dergelijke beknopte maar adequate wijze behandelt hij, na een korte inleiding, hoofdstuksgewijs 16 ‘misverstanden’.

Voor de volledigheid som ik de hoofdstuktitels (dus de benoeming van de ‘misverstanden’) op: Anarchie is chaos; het anarchisme houdt van vernietigen; het anarchisme predikt geweld; allen zijn linkse lui ofwel extremisten; alle anarchisten zijn terroristen; alle anarchisten zijn illegalisten; wie anarchisme zegt, zegt revolutie; het anarchisme is tegen democratie; anarchisten zijn getroebleerd, asociaal of ‘marginalist’; het zijn nihilisten en ze zijn overal tegen; zij zijn ongeorganiseerd en sektarisch; ze zijn jong en het gaat wel over; hun opvattingen zijn incoherent; ze hebben geen programma; anarchisme is niet van deze tijd en steriel; anarchie, dat is utopie.

De hoofdstukken staan alle op zichzelf, zodat men zich niet aan de gepresenteerde volgorde hoeft te houden om het boek te lezen. Aan het boek zijn enkele bijlagen toegevoegd, zoals een lijst ‘Boeken en tijdschriften’ om verder te studeren en een lijst met vindplaatsen van relevante sites.

Zou het boek in het Nederlands worden vertaald (het lijkt me het overwegen waard), dan zou de uitgever ervan daaraan (met een introductie) het artikel van Anton Constandse kunnen toevoegen: ‘De verschijningsvormen van het anarchisme’ (in: De Gids, nr. 4, 1974, p. 245-257). Constandse behandelt daarin de golf anarchistische literatuur die met name tussen 1960-1973 is losgekomen. Het is goed voor het historisch besef: Zijn het andere onderwerpen waarover het toen vooral ging ten opzichte van nu? Wat schreef men toen over die onderwerpen? Leefden er toen ook misverstanden?

PELLETIER, Philippe, L’Anarchisme, uitgegeven door Le Cavalier Bleu, Paris, 2010, 126 blz.

6 Reacties


Ik hoor het wel als het in het Nederlands verschijnt (3x "het" in één zin). Komt nogal interessant over.

zei: Hans Langbroek op 03/09/2010 om: 16:15u

Alles wat nog over het anarchisme te zeggen valt, lijkt inmiddels wel aan het papier toevertrouwd. Blijft over de historische verfijning, het uitdiepen van deelonderwerpen, het kritiseren van de actuele, maatschappelijke stand van zaken vanuit libertair standpunt, het actualiseren of het anders rubriceren van het libertaire gedachtegoed.

- Thom, deze twee opeenvolgende zinnen spreken elkaar voor mijn gevoel nogal tegen..

zei: Prul op 09/09/2010 om: 13:50u

Beste Prul,

Tegenspraak? Volgens mij niet. Alles is wel gezegd over de leidende beginselen van ‘het anarchisme’. Zo is het dus niet vreemd dat Alexander Berkman’s tekst ABC VAN HET ANARCHISME bij herhaling wordt herdrukt. Je zou ook Constandse’s GRONDSLAGEN VAN HET ANARCHISME kunnen herdrukken en daarbij dan zijn levensloop kunnen / moeten vermelden.

Het is bovendien niet voor niets dat ik verwijs naar het Gids artikel van Constandse, waarin hij ook veel ‘grondslagen’ teksten heeft verwerkt. Ter lering.

Pelletier schrijft ook een ‘grondslagen’ boek, alleen behandelt hij die van uit de vele ‘misverstanden’. Er is in die zin niets nieuws te melden: het gaat over grondslagen of niet. Ik kom, tot iemand mij erop wijst, geen NIEUWE grondslagen van het anarchisme tegen.

Kom daarbij niet aan met het zogeheten ‘postanarchisme’ door een aantal hedendaagse Amerikaanse filosofen verkondigd. Dat is geen anarchisme meer. De term zegt het al: NA het anarchisme.

Wat dus over blijft is BINNEN het anarchisme, door allerlei verfijningen en bijzonderheden er uitwerking aan geven of met voorbeelden komen om te laten zien dat ‘het’ werkt. Of met behulp ervan, sociaal-politieke actie voeren.

Zo publiceerde Pelletier onlangs nog een heel knap boek over Reclus, waarin hij ondermeer laat zien hoe Reclus als anarchist de SOCIALE geografie op de wetenschappelijke kaart zet (ik besprak het boek op deze site).

Het zou mij evenmin verwonderen dat een goede, gedetailleerde beschrijving van wat de Mexicaanse inlandse bevolking in het zuiden van Mexico met behulp van de zapatisten aan communale organisatie hebben opgezet, te gebruiken is voor de ontwikkeling van een ‘anarchistisch constitutioneel recht’. Lijkt mij heel interessant, maar het blijf BINNEN het anarchisme, want er wordt gebruik gemaakt van leidende grondbeginselen ervan. Die laatste zijn niet nieuw ! De rest is toepassing, verbreding, verdieping: nodig, nuttig, interessant. Kortom, moet gebeuren !

Het zal je vermoedelijk niet overtuigen. Je zult de tegenspraak die je in de twee geciteerde zinnen ziet, blijven zien. Want wat ik aangeef, kon je zelf ook bedenken. Geeft niet, discussie helpt ons verder.

zei: Thom op 10/09/2010 om: 12:12u

Ha Thom,
Lijkt me zeer interessant, wil ik graag lezen. Je weet waarschijnlijk dat wij (Atalanta) ook een brochure hebben over misverstanden rond anarchisme? (Tijd voor de anarchie, 1991):
misverstand 1: anarchisten zijn bommengooiers.
misverstand 2: activisme is anarchisme.
misverstand 3: anarchie is chaos, anarchisten zijn chaoten.
misverstand 4: anarchisme is een ethies isme, gebaseerd op het idee dat mensen in hun hart goed zijn.
misverstand 5: anarchisme is als ideaal heel leuk, maar het kan in de praktijk niet werken.
misverstand 6: anarchisme is per definitie tegendraads.
misverstand 7: anarchisme is moeilijk, is niet iets om vrolijk van te worden.
misverstand 8: anarchistiese mensen zijn het nooit met elkaar eens.
misverstand 9: anarchistiese mensen kunnen niet samenwerken.

zei: Rymke op 13/09/2010 om: 22:29u

Niet-misverstand 1: Het lukt de anarchisten niet om zich richting degenen die het anarchisme zouden moeten gaan ondersteunen, de bevolking, goed te presenteren als zijnde een goed alternatief voor liberalisme, socialisme, sociaal-democratie, communisme en alle andere -ismes.

Oftewel: de huidige anarchisten hebben een groot taalprobleem, ze spreken de taal van wat de "gewone man" genoemd wordt niet of niet meer.
Dat is niet de gewone man aan te rekenen, maar de luiheid en (vermeende) elitairiteit van de anarchisten die zich deze "taalkennis" zouden behoren te moeten toeëigenen.

zei: Hans Langbroek op 18/09/2010 om: 11:13u

@ Prul: er kan altijd nog wel een derde vierde enz. testament bij hoor.
Of heb je last van de ouwe dag ? Bordje om je nek: voor vernieuwing gaarne volgende loket.

zei: nn op 20/09/2010 om: 20:37u


Powered by Greymatter