Index pagina
Geschiedenis
Ook leuke sites
Zeg het anders priveWij kunnen er helaas ook niets aan doen!
 





 

 

05/26/2010: "RECLUS : LIBERTAIRE SOCIAAL-GEOGRAAF"

elisee_reclus (29k image)

Wie nog wat ‘vlieguren’ over heeft, kan heden in een ongekende snelheid grote delen van de wereld bezoeken. Veel tijd ben je aan het reizen zelf niet kwijt. Dat was een eeuw geleden wel anders. Toch waren er ook toen mensen die gepassioneerd door het werk dat zij deden, de hele wereld over gingen, hun leven lang, zoals de Franse geograaf en anarchist Elisée Reclus (1830-1905). Over hem, onvermoeibare globetrotter, vriend van Bakoenin en Kropotkin, voorvechter van de libertaire gedachte is opnieuw een biografie verschenen.

Klik op meer.


Opnieuw, want vorig jaar verscheen er al het boek van Franse geograaf Philippe Pelletier getiteld ‘Elisée Reclus, géographie et anarchie’. Ik besprak het op De Vrije onder de titel ‘Geografie en anarchie’ (zie aldaar: http://www.devrije.nl/archives/00002821.html ). Nu is er uitgekomen een geromantiseerde biografie over zijn leven en werk, geschreven door de eminente Franse neurobioloog en gepensioneerde hoogleraar Jean-Didier Vincent, getiteld ‘Elisée Reclus, Géographe, anarchiste, écologiste’.

Anders dus dan Philippe Pelletier is Vincent geen ‘vakgenoot’ van Reclus en evenmin deelt hij diens anarchistische opvattingen wat Pelletier wel doet. Kan het dan nog wat worden met zo’n biografie en wat drijft zo iemand als Vincent om zich aan zo’n project te wagen? Vincent is er open over: wat mij met Reclus verbindt is niet zozeer de anarchie of de geografie, wel is het de schitterende Dordogne… (p. 259-260). Ze zijn namelijk in het zelfde dorp in die streek geboren, met het tijdsverschil van ongeveer een eeuw. Is dat een voldoende basis? Kennelijk wel, want Vincent's intentie is erop gericht een ‘histoire d’amour’ te schrijven (p. 407). Maar wat heeft dit laatste met het leven en werk van Reclus te maken? Veel, zoniet alles, ben ik geneigd de auteur toe te geven.

Wil je kunnen leven en werken zoals Reclus heeft gedaan, dan moet er een immense hoeveelheid passie in dat lijf en die geest hebben gezeten. Drie passies moet je eigenlijk zeggen: voor het werk, de anarchie en de vrouw. Bij Reclus is op te merken: liefde voor de aarde (werk), liefde voor het libertaire denken en handelen (de anarchie), liefde voor de vrouwen die hem omringen (ook ten aanzien van hun strijd om gelijkgerechtigdheid). Toe maar, en daarover gaan we een historische ‘roman’ schrijven?

Vincent doet dit overigens niet voor het eerst. Uiteraard heeft hij op zijn vakgebied als neurobioloog veel gepubliceerd. Maar hij blijkt daarnaast een aantal teksten op zijn naam te hebben waarbij ‘la litérature joue à cache-cache avec la science’. Het boek over Reclus heeft daarvan zijn trekken mee gekregen. Hoe is de auteur te werk gegaan?

Hij heeft zijn boek aan de hand van de metafoor van stromend water in drie delen opgezet: de beek (deel 1), de rivier (deel 2), de brede stroom (deel 3). Het is Reclus die hem op het idee van deze metafoor brengt, vanwege diens tekst ‘L’Histoire d’un ruisseau’ (1869).

Het eerste deel handelt over de kinder- en jongelingentijd van Reclus, zijn opleiding, zijn reizen, met name ook naar de Verenigde Staten. Het leest als een roman over de leertijd van een bijzonder iemand in een bijzondere omgeving.

Het tweede deel gaat in op de verdere ontwikkeling van Reclus en de gemeenschapskring die de familie Reclus vormt. Hij wordt gevolgd bij het opzetten van zijn wetenschappelijk werk als geograaf en het werken aan de popularisatie daarvan door middel van het uitgeven van reisgidsen. Hij vormt een spil in de gemeenschap van vrije geesten. Zo is opmerkelijk de band tussen hem en zijn broer Elie. Hun gezinnen leven samen, is het niet in Parijs, dan onder meer wel na hun verbanning uit Frankrijk in Zwitserland. Die verbanning hangt samen met de veroordeling voor hun deelname aan de Parijse Commune in 1871.

Het derde deel concentreert zich op de uitwerking van de vraagstelling: is Reclus een geograaf die het anarchisme omarmt of een anarchist die het beroep van geograaf uitoefent? Niet dat het antwoord op die vraag er toe doet: bij Reclus vloeit het een in het ander over, zo laat ook Vincent zien. Reclus ontmoet en raakt bevriend met Bakoenin, met Kropotkin (en met veel meer mensen, uit de anarchistische beweging van toen en uit de wetenschappelijke kring). Hij wordt verondersteld de eerste te zijn die het woord ‘anarchie’ in positieve zin gebruikt: ‘de anarchie, de hoogste uitdrukking van orde’. Het zijn namelijk de opgelegde wetten die wanorde uitlokken… Het wordt allemaal door Vincent verwerkt.

Eén ding is zeker, de auteur weet duidelijk te maken dat hij met plezier het onderwerp behandelt. Maar mij is het allemaal te ‘wollig’. Bovendien, wie de biografie kent van neef Paul Reclus, de zoon van Elie, getiteld ‘Elisée Reclus’, is al geïnformeerd (Vincent lijkt die biografie als een van de leiddraden voor diens boek te hebben gehanteerd). Als ik het nodig heb, gebruik ik zelf voor verwijzingen de bundel, waarin meerdere stukken van Paul Reclus, die ook jaren de secretaris van Elisé is geweest, zijn opgenomen. Die bundel is getiteld ‘Les frères Elie et Elisée Reclus’ en uitgegeven door Les Amis d’Elisée Reclus, Parijs, 1964.

Blijft bij mij hangen, wie nu op zo’n geromantiseerde biografie zit te wachten? Laat ik die vraag zo beantwoorden. Wie niet of nauwelijks op de hoogte is waarover het met betrekking tot het libertaire denken gaat, zou zich er wel eens door aangetrokken kunnen voelen via het lezen van deze geromantiseerde versie over het leven en het denken van Elisée Reclus. Want ontegenzeggelijk, Vincent behandelt dit alles met liefde.

VINCENT, Jean-Didier, Elisée Reclus, Géographe, anarchiste, écologiste, uitgegeven door Robert Laffont, Paris, 2010, 426 blz., prijs 22 euro.


Powered by Greymatter