Index pagina
Geschiedenis
Ook leuke sites
Zeg het anders priveWij kunnen er helaas ook niets aan doen!
 





 

 

03/29/2010: "INDIVIDUALISTISCH ANARCHISME TOCH SOCIAAL"


Han (30k image)

‘Ben ik individualist ? Ja. Wat versta ik onder individualisme? Het gaat om een morele leer, die slechts een beroep op het individuele geweten doet’.

Het betreft hier de openingsvragen en antwoorden uit het ‘Klein individualistisch handboek’ uit 1905 van Han Ryner, een Franse ‘breker’ van alles wat een maatschappij antisociaal maakt.

Klik op meer.


De Franse individueel anarchist Henry Ner (1861-1938) verandert rond 1900 zijn naam in Han Ryner. Onder die naam is hij een bekende persoonlijkheid geworden met name in Franse anarchistische kringen. Overigens heeft hij zich in loop van zijn schrijversbestaan van meerdere schuilnamen bediend. Zijn schoonzoon Louis Simon heeft in 1962 een biografie aan hem gewijd, getiteld ‘Han Ryner et le mouvement social’.

Han Ryner studeert filosofie en later doceert hij zelf dit vak om in zijn levensonderhoud te voorzien. Hij maakt een ontwikkeling door van antiklerikaal, vrijdenker, socialist tot individualist. Dit levert in zijn geval een algeheel breken op met wat tot het bestaande ‘maatschappelijke’ wordt gerekend. In de biografische schets die aan het ‘Klein individualistisch handboek’ is toegevoegd, wordt Han Ryner door Bernard Pautrat geportretterd als een ‘niet-gewelddadige, antiklerikale, antikapitalistische, antimilitaristische, antikolonialistische, maar ook feministische autonoom en aanhanger van de vrije vereniging’.

Han Ryner heeft over al deze zaken geschreven, mede naar aanleiding van wat zich in de maatschappelijke werkelijkheid van zijn tijd voordoet. Hij publiceert ondermeer in tijdschriften uitgegeven door Emile Armand, André Lorulot, Sébastien Faure. En dat tot zijn dood aan toe.

Hoewel men nauwelijks nog van hem hoort, heeft hij zo’n vijftig boeken op zijn naam staan en vele honderden tijdschriftartikelen. De boeken betreffen vooral sociale en psychologische romans waarin morele kwesties worden behandeld rond: ellende (armoede, echtscheiding, hertrouwen, etc.). Steeds worden daarbij aan de orde gesteld zaken als: het willekeurige handelen van autoriteiten, de hypocrisie, de wreedheid en de absurditeit in de wereld van toen. Zo wijst hij in zijn roman ‘De misdaad van het gehoorzamen’ (1899) allerlei vormen van gehoorzamen af wat de opdrachten van burgerlijke, militaire of religieuze autoriteiten betreft. Pautrat merkt in zijn biografische schets op dat dit het eerste boek in Frankrijk is over gewetensbezwaren militaire dienst.

Om deze ‘breker’ van het algemeen aanvaarde ‘maatschappelijke’ aan de vergetelheid te ontrukken, is nu zijn ‘individualistisch handboek’ uit 1905 heruitgegeven. Dit ‘handboek’ is geschreven als een parodie op de catechismus. Ryner legt in de vorm van een vraag en antwoordspel de kern van zijn verschillende stellingnamen uit. Het is een ‘klein’ handboek; inclusief de biografische schets heeft het de omvang van een brochure (79 blz.).

Daarin behandelt Ryner in een aantal hoofdstukken het individualisme, waarbij hij niet vergeet enkele van zijn favoriete denkers de revue te laten passeren, onder wie de Griekse wijsgeren Socrates, Epicuris en Epictetus. Verder maakt hij toespelingen omtrent de voorbereiding van het individu op het praktisch individualisme. Daarna besteedt hij aandacht aan relaties tussen individuen onder elkaar, de maatschappij en sociale relaties. Tevens gaat hij in op de meer dan stuitende effecten van het bestaan van ‘idolen’, zoals het ‘Vaderland’ en de ‘Couleur Blanche’.

Dat laatste is bij hem de verwijzing naar het ‘blanke ras’ dat zich superieur voelt. Hij herinnert er aan: de ‘couleur blanche’ heeft Afrika tot een hel gemaakt, heeft de indianen van Amerika uitgeroeid, heeft negers gelyncht. Maar is er dan geen lof te zingen over de ‘couleur blanche’? Jawel merkt hij cynisch op: als de ‘couleur blanche’ een misdaad eist, dan weet de liturgie deze misdaad tot een noodzakelijkheid van de beschaving en de vooruitgang te benoemen.

Zijn hervormingen van het systeem mogelijk? Ryner leert: hervormingen veranderen slechts de namen van de dingen, niet de dingen zelf. De ‘slaaf’ toen, is de ‘horige’ later, waarna hij vervolgens ‘gesalarieerde’ (loonslaaf) heet. Men heeft nooit iets veranderd dan de taal… Zo gaat zijn vraag en antwoordspel door.

Het gebruik van de termen ‘individualist’ en ‘individualisme’ heeft bij Ryner niets van doen met de cultuur van ‘ikke ikke en de rest kan stikke’. Integendeel. Het is duidelijk dat het individu in zijn hoedanigheid van autonome en ‘onthechte’ persoonlijkheid wordt begrepen. Hij is anarchist, hoewel Ryner hem consequent ‘individualist’ blijft noemen.

Onthecht, dat wil zeggen ‘onverschillig’ met betrekking tot de van buitenaf aangeboden verlokkingen van de (consumptie) maatschappij en de ge- en verboden van ongeacht van welke gezagsdrager afkomstig. Want wie daar ‘onverschillig’ tegenover staat, op diegene krijgen machthebbers geen greep.

In deze houding is het individu tegelijk een sociaal individu: hij richt zich namelijk met zijn ‘onverschillige’, afwijzende en daardoor ‘brekende’ opstelling tegen het ANTISOCIALE van de bestaande maatschappij. Niet met bommen en dolken (een verwijzing naar het ‘anarchisme van de daad’ in die periode), maar door de individuele transformatie breekt men het ‘antisociale’, benadrukt Ryner. Dat proces moet een groeien naar het sociale opleveren.

Ryner stelt de verhouding met de medemens onder het beginsel: ik heb geen enkel recht de ander als middel op te vatten. Dat levert bijvoorbeeld op, dat men mensen slechts kan vragen iets voor je te doen. Zij zijn daarbij vrij ermee in te stemmen of niet, uit welwillendheid of in ruil voor een wederdienst. Ook de man-vrouw verhouding is op die wijze geregeld. De verhouding met de medemens hoort de uitdrukking te zijn van een ‘sincérité mutuelle’. Hier vervaagt zich het verschil tussen individueel en sociaal anarchisme, wat de Italiaanse anarchist Malatesta een kleine eeuw geleden ook al opmerkt, in dat geval met een verwijzing naar E. Armand.

Wat mag het nut zijn van de heruitgave van zo’n tekst als die van Han Ryner? Begrijp ik het goed dan zijn er ook in de ‘burgerlijke maatschappij’ mensen die zich zorgen maken omtrent de ‘normalisatie’ van de burger, dit mede onder invloed van het door de overheid uitgevoerde veiligheids- en preventiebeleid. Wie zelfs maar een identiteitskaart aanvraagt, weet zich als ‘burger’ door de overheid behandelt als ‘crimineel’: af nemen van vingerafdrukken en aan de specifieke vereisten van de pasfoto ontbreekt nog slechts het gebruikelijke cijferbord op de borst (komt nog wel).

Tegenover deze ‘normalisatie’ van de burger wordt inmiddels door sommigen, zoals de politicoloog Herman van Gunsteren in zijn onlangs gehouden Burgerschapslezing, gepleit om de eigenzinnigheid van de burger te stimuleren om daarmee de veerkracht in de democratie terug te brengen. In die kringen wordt over de ‘eigenzinnige burger’ gesproken, tegenover de ‘risicoburger’ waaraan de bestaande machthebbers denken. De tekst van Han Ryner kan bijdragen aan de opvoeding van de ‘eigenzinnige burger’.

De tekst is kort en begrijpelijk geformuleerd. Hij staat vol met aforismen (de antwoorden op de vragen) waarover men per stuk kan nadenken. Hij leert dat de maatschappij geen enkel recht heeft, dat niet elk individu al bezit. Dit betekent dat een instituut dat zich voor de maatschappij substitueert, de regering bijvoorbeeld, niet rechtmatig optreedt, als dat pretendeert dit te doen omdat het meer rechten heeft dan waarover elk individu beschikt.

Kortom, men vindt er heel wat gedachten in opgeslagen die een stimulans kunnen zijn om zichzelf op te voeden tot ‘eigenzinnige burger’: het ‘onverschillig’ staan, waarvoor Ryner pleit, is daarmee gepolitiseerd. De tekst stamt dan wel uit 1905, maar honderd jaar nadien ziet de wereld er nog absurder uit dan die al was.

RYNER, Han, Petit manuel individualiste, waarin opgenomen de biografische schets getiteld ‘Un sage turbulent’, door B. Pautrat, Éditions Allia, Paris, 2010, 79 pag., prijs 6,10 euro.

1 Reactie


Een interessante denker, die de redelijkheid nog met zich meedraagt
Een ervaringsdenkende mens, waar velen nog wat van kan leren.
Inspirerend!

zei: Harry op 30/03/2010 om: 02:56u


Powered by Greymatter