Index pagina
Geschiedenis
Ook leuke sites
Zeg het anders priveWij kunnen er helaas ook niets aan doen!
 





 

 

01/06/2010: "HET GULLIVER BEGINSEL"

Gulliver (50k image)

Het bijzondere nummer van Le Monde libertaire (nr. 38) bestaat voor de helft uit bijdragen van lezers, daartoe opgeroepen om te schrijven over het thema ‘alternatieven voor het kapitalisme’. In dat kader schrijft de Franse libertaire denker Michel Onfray een bijdrage onder de titel ‘Le principe Gulliver’. U weet wel die van ‘Gullivers reizen’ (1726) van de Engelse schrijver J. Swift. Wat behelst dit beginsel?

Klik op meer.


Het antwoord op die vraag ontleen ik aan de hierboven genoemde bijdrage van Onfray, die daarbij ‘microfascismen’ confronteert met ‘microverzet’.

MICROFASCISMEN. De verdwijning van het fascisme op macroniveau, dus in zijn gecentraliseerde, bureaucratische, bestuurlijke en statelijke zin (denk aan Hitler-Duitsland, Mussolini-Italië), heeft plaats gemaakt voor microfascismen, gedecentraliseerd, verankerd als planten met een wortelstok, intersubjectief en overal verstrooid. De macht kent niet meer één specifieke plek, zoals marxisten dachten, hij is overal. Om dit te bestrijden moeten we dus op een andere manier de wereld in ogenschouw nemen dan voorheen, aldus Onfray. Microfascismen: een veelvoud van onderwerpingsstructuurtjes dus, functionerend met behulp van het ‘Führerprinzip’, zou ik zeggen.

MICROVERZET. Wat moet er gebeuren om die microfascismen te lijf te gaan? We moeten er aan de ene kant mee ophouden zelf allerlei microfascismen te creëren, die allerlei vormen van onderwerping inhouden. Aan de andere kant moeten we ermee ophouden te buigen voor bestaande microfascismen. Want de logica van de overheersings- en onderdanigheidrelatie bestaat slechts uit de wil van hen die domineren en de besluiteloosheid van hen om deze wilsoplegging te ondergaan. Onfray roept op om elk microfascisme te doen splijten door een microverzet.

GULLIVER. Om zover te komen introduceert Onfray het Gulliver beginsel. Iedereen kent het verhaal hoe een reus, Gulliver genaamd, door lilliputters uiteindelijk in de kluisters wordt gezet. Dit gebeurt alleen dan indien het touw van een van de lilliputters om de reus vast te zetten, zich weet te verbinden met de veelheid van touwen van al die andere kleintjes. Dit is de metafoor die Onfray gebruikt bij wat al een aantal eeuwen geleden is verwoord door Étienne de La Boétie (1530-1563).

Zo illustreert de geschiedenis van Gulliver de les van La Boétie, die over vrijwillige onderdanigheid de nog immer leesbare tekst ‘Discours de la servitude volontaire’ schrijft (vergelijk ook wat Frank van Dun over hem en zijn denkbeelden vertelt: http://users.ugent.be/~frvandun/Texts/Articles/Boetie.pdf ).

De les van La Boétie luidt: ‘Wees beslist in het niet meer onderdanig willen zijn en ziedaar u bent vrij’. De overheersing bestaat slechts door de instemming ermee van hem en haar die het niet afwijzen. Indien men de onderwerping weigert, en indien men ervoor met genoeg anderen is (de les van de ‘associatie van egoïsten’ van Stirner…), wel dan stort de macht vanzelf in elkaar. Want ze bestaat slechts vanwege onze zwakte, dat wil zeggen er is slechts macht vanwege onze onderdanigheid, neemt Onfray van La Boétie over.

Om ons te verzetten hoeven we niet te wachten op de komst van de revolutie, is de overtuiging van Onfray. Ons verzet moeten we in het perspectief plaatsen van een concrete, libertaire, niet-autoritaire revolutie, een revolutie zonder bloed en wapens, zonder geweld en terreur. Waar denkt Onfray dan, om te beginnen, aan?

In het kader van een libertair socialisme is het mechanisme van de concrete microverzetsvormen in een reeks van bewegingen te volgen. Men ziet de feministe op papier, de antiracist onder het spandoek, de ecologist op de vaantjes, de antifascist aan de megafoon, de revolutionair met zijn slogan… Nu komt het erop aan feminist te zijn in de liefdesrelatie, antiracist in het alledaagse, ecologist in zijn gewoontes, zijn gedrag, zijn handelen, antifascist in alle intermenselijke relaties – met zijn kinderen, zijn naasten, zijn familie, zijn buren, zijn collega’s op het werk, zijn tafelgenoten, de mensen van het openbaar vervoer, zijn medemensen op straat, dat wil zeggen in elke concrete situatie…

Daarvoor hoeft men niet te wachten tot morgen, dat is te gemakkelijk, te eenvoudig, te comfortabel. Het gaat om hier en nu, direct. Het levert een begin op om het Gulliver beginsel te activeren, ben ik geneigd te zeggen. En om een misverstand te voorkomen, dit betekent geenszins dat allerlei antiracistische, antifascistische, ecologische organisaties en actiegroepen die zich inzetten voor mens en dier ophouden een bestaansrecht te hebben. Integendeel. Het betekent ook niet dat men kan ophouden met het analyseren en kritiseren vanuit een libertair perspectief van het huidige maatschappelijke bestel op micro-, meso- en macroniveau. Eveneens: integendeel.

Kortom, ik zou bijna vergeten te vermelden dat er nog veel meer in het hors-série nummer van Le Monde libertaire te lezen is. Zoals een doorwrocht betoog van René Berthier over het gebruik van het woord ‘anarchie’ door Bakoenin, een aantal korte bijdragen met betrekking tot antikapitalisme van de hand van diverse auteurs, een bijdrage over de ‘libertaire katalyserende groep’ van mijzelf en een zeer uitgebreide bespreking van het boek van Philippe Pelletier over de Franse geograaf en anarchist Élisée Reclus (dat ik al besprak op deze site).

LE MONDE LIBERTAIRE, hors-série 38, december 2009 – februari 2010, 34 blz., prijs € 3,50.

6 Reacties


Wat La Boétie zegt komt overeen met de les van het Zenboeddhisme: Je bent wie je bent, je moet dat alleen nog even kunnen en leren zien.
Het klopt, onderdanigheid zit in je eigen geest, en niet in de geest van degene die onderdrukt. Die laatste maakt slechts gebruik van de defficiency in andermans geest.
Duidelijk artikel dus.

Dit deel van het artikel: "Nu komt het erop aan feminist te zijn in de liefdesrelatie, antiracist in het alledaagse, ecologist in zijn gewoontes, zijn gedrag, zijn handelen, antifascist in alle intermenselijke relaties – met zijn kinderen, zijn naasten, zijn familie, zijn buren, zijn collega’s op het werk, zijn tafelgenoten, de mensen van het openbaar vervoer, zijn medemensen op straat, dat wil zeggen in elke concrete situatie…" houdt in dat je praktiserend anarchist bent, de dagelijkse bezigheid van het anarchist zijn beoefent. Nu nog de benoeming "anarchist" uit de wereld helpen zonder de waarde ervan om zeep te helpen, en we zijn een stuk verder in deze wereld om van mensen weer mensen te maken ipv economische entiteiten en instrumenten.
Maar benoemingen scheppen beperkingen, en beperkingen roepen op tot dogmatisme, en dogmatisme roept uiteindelijk weer op tot waar we begonnen: mensen die onderdrukken en mensen die zich laten onderdrukken.

zei: Hans Langbroek op 07/01/2010 om: 12:06u

Mooi stuk, ik dacht dat die Onfray een Trotskist was. Of is hij dat nog steeds en noemt hij daarom de anarchisten niet bij naam? In ieder geval was ik zo vrij om het stuk over te nemen op globalinfo.nl

zei: keest op 07/01/2010 om: 14:34u

Beste Keest

Neen hij heeft geen trotskistische achtergrond, voor zover ik weet. Wel heeft hij bij de Franse presidentsverkiezingen in 2002 een stemverklaring uitgegeven ten gunste van de trotskistische Besancenot. Bij de presidentsverkiezingen van 2007 heeft hij een tijd José Bové gesteund. Tot dat bij de laatste zich in de aanloop tot de verkiezingen verschuivingen van (strategische) inzichten voordeden en Onfray bekend maakte blanco te zullen stemmen.

In tal van stukken en interviews blijkt Onfray een anarchistische wereldbeschouwing te huldigen, waarin nadrukkelijk het atheïsme en het hedonisme tot uitdrukking komt. Afhankelijk van het onderwerp en het accent dat hij nuttig vindt om te leggen, zo lijkt het, zie je hem kiezen voor bijvoorbeeld Stirner (individualisme; ‘vereniging van egoïsten’), Proudhon (sociaal-economische en organisatorische kwesties; van productieassociatie tot federalisme), Bakoenin (passie; anti-technocratie), etc.

Waar hij als filosoof vooral op uit is, dunkt me, is mensen zich bewust te laten zijn van hun keuzes: kies je voor de kant van de macht (zoals Plato deed) of voor de kant van de ontkenning van de macht (zoals Diogenes deed). In dat beeld is hij ook de geschiedenis van de filosofie aan het ‘herschrijven’; zie daarvoor zijn boeken met als ondertitel ‘contre-histoire de la philosophie’.

zei: Thom op 07/01/2010 om: 15:25u

Aha, bedankt. Afgelopen zomer gaf hij dagelijks een soort lezing op de Franse cultuurzender, dat was erg fijn aardappels schillen. Er stond een tijd geleden een uitgebreid artikel over hem in de (volks)krant, dat heb ik toen ook op de website gezet: http://www.globalinfo.nl/Recensies-enzo/het-genot-van-de-buik.html

zei: keest op 07/01/2010 om: 16:23u

Thom. hartelijk dank voor je degelijke bespreking van Le Monde Libertaire nr38. Het is inderdaad een goede greep geweest van de libertaire filosoof Michel Onfray om de aandacht te vestigen op Etienne de la Boétie (1530-1563). Deze schreef op 18 jarige leeftijd zijn uitzonderlijke essay " De Vrijwillige Slavernij", in een tijd dat katholieken en protestanten elkaar afslachtten in een gruwelijke godsdienstoorlog.Dit essay zou steeds weer de aandacht op zich vestigen als de maatschappij in een crisis verkeert zoals onder andere tijdens de Fransr revolutie, de economische crises in de XIXe en XXe eeuw en nu.Waarom blijft "De Vrijwillige Slavernij" nu al na meer dan vier eeuwen actueel? Omdat Etienne de verantwoordelijkheid van de onderdrukking ook bij de onderdrukten legt door hen op te roepen hun gehoorzaamheid, volgzaamheid, gedweeheid af te schudden, zelf hun bestaan in vrijheid en solidariteit vorm te geven en zich af te keren van de onderdrukkers in welke gedaante dan ook. Hierdoor zou volgens hem de tirannie vanzelf in elkaar storten.De libertairen hebben zich in zijn tekst herkend en anarchistische schrijvers en denkers hebben dit uitgegeven zoals Vermorel, Landauer, Simone Weil, Hildegonde de Ligt,Hem Day en Ewald van Vugt.
Als je meer over Etienne de la Boétie wilt weten lees dan "De Vrijwillige Slavernij" in een nieuwe vertaling naar de meest oorspronkelijke tekst, met een biografische en bibliografische inleiding, geïllustreerd uitgegeven door IRIS (brochure 4.50 euro)Te koop bij het Fort van Sjako, de Rooie Rat,Rosa of rechtstreeks door een e-mail te sturen naar dgevers@zonnet.nl. Zie ook website UITGEVERIJ-IRIS@ZONNET.NL

zei: dick gevers op 08/01/2010 om: 14:25u

Et patati patata, le texte complet en français

zei: Prul op 24/01/2010 om: 13:38u


Powered by Greymatter