Index pagina
Geschiedenis
Ook leuke sites
Zeg het anders priveWij kunnen er helaas ook niets aan doen!
 





 

 

12/04/2009: "HANDELEN MET PROUDHON"

Agir (33k image)

Sinds Proudhon (1809-1865) ons verliet, is de wereld danig veranderd. Toen bestond het kapitalisme in een bepaalde vorm. Nu bestaat het nog steeds, maar dan in een neoliberale vorm. Hoe de wereld ook is veranderd, zeker op punt van de toepassing van kapitalistische beginselen niet! Wat valt er in dit geval daarom nog van Proudhon te leren?

Klik op meer.


In het item ‘Van Duitse bloed’ op deze site (van 30 november 2009) maak ik een opmerking naar aanleiding van voorstellen van Proudhon. De uitvoering van die voorstellen zou ‘revolutie’ betekenen, voorspel ik. Dat is niet zo vreemd, want het handelt over de vervanging van het parlementaire stelsel door een stelsel van directe democratie.

Een reactie op dat item haakt aan bij de opmerking over ‘revolutie’. Die reactie luidt: ‘De anarchisten kunnen gewoon een revolutie beginnen. Eerst exact benoemen wie en wat in de weg staat, dan organiseren, daarna middelen vergaren, en dan aan de slag met jonge, enthousiaste anarchisten! Een paar oudjes erbij voor de ervaring, en ervoor gaan’.

Wel met de Franse libertaire denker, schrijver, polemist Pierre-Joseph Proudhon (1809-1865) hebben we zo’n ‘oudje’. Deze heeft wat sociale woelingen en revolutie aangaat redelijk wat ervaring opgedaan. Ook heeft hij de statelijke repressie aan den lijve gevoeld voor het uiten van zijn politieke denkbeelden. Hij ondergaat enkele jaren gevangenisstraf en leeft een tijdje als balling in België... Ik kom op hem terug.

Laten we eerst even voor alle duidelijkheid het volgende stellen: gewoon een revolutie beginnen, dat kan je om verschillende redenen vergeten. Dat is te mechanistisch gedacht. Een revolutie groeit onderhuids en vraagt om een ‘trigger’ om zich te manifesteren en in alle heftigheid los te barsten. Je moet dus ook de bevolking mee hebben. Stel dat een revolutie zich laat voltrekken zoals in de reactie voorgesteld, dan zal deze in de kortste tijd in een contrarevolutie verkeren, ondanks het jeugdige, anarchistische enthousiasme...

Zijn er andere voorstellen te doen om tot handelen over te gaan? De Fransman Jacques Langlois formuleert er een aantal. Wie is die Langlois? Hij heeft behoord tot de bedrijfsleiding van het Franse energiebedrijf (EDF-GDF). Daarnaast was hij syndicalistisch activist. Hij is nu met pensioen. Ook een 'oudje' dus... Langlois publiceert regelmatig in Franse anarchistische tijdschriften zoals Le Monde libertaire en Réfractions. Tevens heeft hij verschillende boeken op zijn naam staan. Daarin ontpopt hij zich als kenner van de denkbeelden van Proudhon. Dit blijkt mede uit het boek van zijn hand getiteld ‘Agir avec Proudhon’ (Handelen met Proudhon).

Het boek is in drie delen opgesplitst. Eerst behandelt Langlois het leven van Proudhon. Dan komt hij te spreken over de hoekstenen van het denken van Proudhon. Dat doet hij door uit de vele teksten van de laatste een ware lawine van citaten te bespreken. Dit alles blijft overzichtelijk door dit per onderwerp te groeperen. De onderwerpen betreffen: filosofie, sociologie, politiek en democratie, onderwijs, economische concepten. Tenslotte past hij een aantal opvatting van Proudhon zodanig aan, dat deze zich in de huidige tijd in de praktijk laten brengen. Omdat dit gedeelte me hier het meest van belang lijkt, zal ik daar iets meer over zeggen.

Langlois geeft aan waarom het niet vreemd is om een aantal zaken aan te passen. Proudhon is een groot polemist. Dat betekent mede dat hij in veel van zijn teksten wordt beheerst door wat er in zijn tijdperk aan de orde is. Nu is de wereld wel veranderd, maar de fundamentele problemen zijn nog niet opgelost. De herziening die Langlois beoogt betreft dus een aanpassing die mogelijk maakt om vanuit het gedachtegoed van Proudhon in de wereld van vandaag te handelen.

Hij beoogt daarmee duidelijk te maken dat zienswijzen van voorheen zich niet als een cliché laten toepassen. Zo acht Langlois een bepaalde oplossing van een maatschappelijk-organisatorisch probleem als door Proudhon voorgesteld, het gevaar in zich dragen te corporatistisch te zijn. Hij stelt dan ook in zo’n geval een ander soort oplossing voor. Daarom ook heeft hij zich meer op de methode van Proudhons denken gericht en diens sociale zienswijze als richtsnoer aangenomen. Langs die weg behandelt Langlois dan onderwerpen als de democratie en het politieke regime, socio-economische regulatie, publieke diensten. Het gaat hem om het opzetten van tegen-instituties en het ontwikkelen van tegen-structuren.

Zo denkt hij in het voetspoor van Proudhon aan het instellen van een Volksbank voor onderlinge bijstand op coöperatieve grondslag. Wat de sociaal-economische regulatie betreft, ook daar ziet hij kansen voor een tegen-maatschappij op basis van onderlinge bijstand, solidariteit en autonomie. Langlois noemt hier bijvoorbeeld de LETs (Lokale Economische Transactie systemen). Als bij een ‘Aha-erlebnis’ moest ik aan het ontwikkelen van een ‘tegencultuur’ denken (zie: Theodore Roszak, The making of a Counter Culture’; 1968).

Het is duidelijk. Langlois is uit op het opzetten en laten groeien van een parallelle, libertaire sociaal-economische maatschappijorganisatie op grondslag van sociale, proudhonnistische ideeën. Mocht dit slagen dan geeft dit meer samenhang aan reeds bestaande initiatieven (zoals de LETs). Naarmate de omvang groeit is ook aan educatie op libertaire grondslag te denken en het instellen van ‘publieke diensten’ voor de deelnemers aan de parallelle maatschappijopzet.

Het is natuurlijk de vraag of de som van deze initiatieven voldoende zal blijken te zijn voor het leveren van een waarlijk libertair alternatief voor de bestaande maatschappij. Het laat zich raden dat een sociale revolutie het laatste zetje daartoe moet geven. Het lijkt evenwel nuttig voor de onderhuidse gisting om maar alvast te beginnen, zo meen ik Langlois te begrijpen...

LANGLOIS, Jacques, Agir avec Proudhon, 2005, uitgegeven door: Éditions Chronique Sociale, Lyon; 203 blz., prijs € 19,50.

2 Reacties


Interessant artikel! Wat jij en Langlois voorstellen is feitelijk de georganiseerde staat in de huidige vorm die gelegenheid geeft tot het scheppen van ongewenste onderdrukkingen door overheden en geldmachtbezitters, hoe onzichtbaar dan ook, ondermijnen door een vorm van "tegenmaatschappij" te creëren binnen de georganiseerde staat en samenleving.

Het doet me denken aan Hamas, die ook zo de aanhang geborgd heeft. Ook wat duisterder, meer desastreuze, bewegingen in het verleden eerste helft 20e eeuw...

Maar het gaat om de methodiek, en die is prima denk ik. Wat je doet is mensen een keuze gaan geven binnen een maatschappij die pretendeert vrije keuzes te geven, maar dat niet doet.
Wat de huidige georganiseerde macht in dit land, en in de EU, aan het maken is, is een doolhof. Je mag elke hoek nemen die je wilt, elke pad kiezen dat je wilt, maar er is er maar één die leidt naar een relevant punt. Schijnvrijheid van keuze en route dus.

Langlois en jij doorbreken dit met het scheppen van een staat binnen een staat, die gebruikt maakt van de regels en wetten van die staat doch evenzogoed werkelijke keuzes biedt.
Een zeer gesublimeerde vorm van "If you can't beat them, join them". Een in de samenleving geïntegreerde eigen wereld. Dé manier om een geluidloze revolutie te beginnen!

Het is waar overheden het meest bang voor zijn: predikers van geweldloosheid die revolutie maken, geweldloze revolutie.
Geweld is te bestrijden zoals in Animal Farm degenen bestreden werden die de molen 's nachts sloopten. Geweld richting de staat is voeding voor staatspropaganda cq hersnespoelen van de bevolking, het is het scheppen van één groot volksbreed Stochholmsyndroom!
Geweldloosheid verandert geesten, en daar raakt de georganiseerde overheid van in paniek.
En wat doen monsters in paniek? Die laten hun tanden zien, en hun werkelijke gezicht. De laatste zet tot de ondergang van zo'n monster.

Chapeau voor dit artikel! Zelfs voor een plebs als ik te behappen, te begrijpen, en implicaties van in te kunnen zien!

zei: Hans Langbroek op 05/12/2009 om: 11:32u

In iedere samenleving zal de tegenbeweging een andere vorm hebben en anders van samenstelling zijn.
Bv Hamas is ook een tegenbweging in het gebied van Palestina en is gevormd door de burgers van dat gebied
Dus een andere samenstelling van personen, dan bv in Nederland mogelijk is.
In Nederland zal een tegenbeweging ook veel diverser zijn en ook daardoor van andere soort samenstelling.

Al kunnen we de ideeën van Proudhon gebruiken voor een tegenbeweging, het zal niet makkelijk zijn, omdat juist in Nederland de burgers daar niet zo snel voor warm lopen
Misschien dat de burgers in Nederland en ook in andere EU staten, fascistsiche organisaties beschouwen als tegenbeweging, tegen de gevestigde orde
Maar of we daar blij mee moeten zijn?

Er zal heel wat overtuigingskracht met practische voorbeelden, uitvoerbare visie en successen voor burgers moeten komen om ze op andere gedachten te brengen.

Daarvoor zullen de ideeën van Proudhon bekeken moeten worden in de actualiteit van vandaag

zei: Harry op 11/12/2009 om: 03:32u


Powered by Greymatter