Index pagina
Geschiedenis
Ook leuke sites
Zeg het anders priveWij kunnen er helaas ook niets aan doen!
 





 

 

06/17/2009: "ANARCHISME EN FILOSOFIE"

Filoan (96k image)

Het anarchisme vertegenwoordigt geen geaccepteerde denkrichting in de ‘officiële filosofie' (zoals bijvoorbeeld gedoceerd aan universiteiten). De vraag kan opkomen of dat wel zou kunnen? En als die vraag al positief is te beantwoorden, is het nog steeds de vraag of dat wel zou moeten. Discussie dus.

Het CEDRATS (Documentatie- en onderzoekscentrum voor sociale alternatieven, te Lyon) heeft aan die vraagstelling haar eerste publieke debatbijeenkomst gewijd (november 2008). Aan vijf mensen is gevraagd over de verhouding ‘anarchisme en filosofie’ na te denken en om over het resultaat van dat nadenken een korte inleiding te houden. De vijf tijdens die debatbijeenkomst gehouden inleidingen zijn gebundeld tot de brochure ‘Philosophie et anarchisme’.

Irène Pereira, een van de auteurs van de brochure, merkt het volgende op: “De meeste klassieke theorieën uit de politieke filosofie hebben tot studieobject het zoeken naar een filosofisch fundament voor het bestaan van een van buitenaf komende macht [een soort eerste beginsel, zoals God, de natuur... ]. Een dergelijk fundament heeft in dat geval tot doel de actuele, wereldse politieke macht te legitimeren.” Het gaat hier dus in het bijzonder om ‘politieke filosofie’.

De kritiek die hier doorklinkt geldt evenwel ook de filosofie in het algemeen, zeker als we de Franse filosoof Michel Onfray beluisteren (bekend van de Université populaire te Caen). Deze is op kruistocht tegen de ‘officiële filosofie’, dat wil zeggen tegen de leerstellingen van de geaccepteerde filosofen door de eeuwen heen. Het zijn deze filosofen die de bestaand machten voorzien van leerstellingen, die de gevestigde publieke ordes gebruiken om hun aanwezigheid te rechtvaardigen. Het gaat Onfray dan om te komen tot een ‘tegenfilosofie’.

Als het anarchisme ergens thuis hoort, zo zou ik denken, dan is het bij de ‘tegenfilosofie’. En als zich onder anarchisten al ‘filosofen’ bevinden, dan ‘tegenfilosofen’. Dit is ook een teneur die in de bovengenoemde brochure is te bespeuren (zonder dat men de naam van Onfray erin tegenkomt).

Het bestaan van die teneur is niet zo vreemd. Drie bijdragen in die brochure zijn afkomstig van auteurs die mede tot het redactiecollectief van het Franse anarchistische tijdschrift ‘Réfractions’ behoren (Ronald Creagh, Irène Pereira en Alain Thévenet). De twee andere bijdragen zijn van de hand van auteurs die regelmatig aan het genoemde tijdschrift meewerken (Daniel Colson, Vivien García).

Als gezamenlijke noemer valt aan de vijf bijdragen te ontlenen: het anarchisme biedt géén eenduidige en klaarliggende filosofie. Je vindt opvattingen van Proudhon, Bakoenin, Kropotkin, om het bij enkele ‘klassiekers’ te laten. Soms komen enkele inzichten bij elkaar. Hun inzichten zijn evenwel nooit zodanig tot een geheel te smeden dat je van een politieke ‘school’ kan spreken. Dat dit niet lukt is mede het effect van het anti-fundamentalisme van het anarchisme en van de weigering om uit te gaan van (vastliggende) zekerheden, van gereed liggende kant-en-klaar ideeën, etc.

Vervolgens doet het anarchisme van zich spreken, enerzijds in de deconstructie van de gevestigde sociale orde en de rechtvaardigingen daarvan en anderzijds in constructie van een andere sociale orde. Het anarchisme heeft ‘ideologisch’ dus nooit tot de ‘officiële filosofie’ kunnen behoren, zo zou ik aanvullen, vanwege het immanent subversieve karakter ervan (zowel door de afwijzing van de bestaande orde als door de structurering van de libertaire orde). Maar er is nog een andere element.

Bij anarchisten komt men steeds tegen dat ‘theorie en praktijk’ gezamenlijk deel uitmaken van de zich actueel voordoende sociale ervaring van mensen. Alle bekende anarchisten leveren daarvan het bewijs: ze reageren in hun teksten telkens op concrete maatschappelijke situaties. Hun teksten omvatten dus nooit louter feitelijkheden noch louter een idee (‘fait brut’ en ‘idée pure’). Het zou in hun ogen geen enkele zin hebben het een zonder het ander te behandelen, zo legt een van de auteurs in de brochure uit.

Het gaat hier natuurlijk over anarchisten, niet over politiek filosofen en onderzoekers die om een onderwerp verlegen zitten en die bij toeval op ‘het anarchisme’ stuiten. Thévenet die dit in zijn bijdrage opmerkt, verwijst daarvoor naar een aantal hedendaagse Amerikaanse onderzoekers, die een ‘post-anarchisme’ hebben ontwikkeld.

Zij hebben het helemaal niet meer over anarchisme, maar over wat daarna (post) aan de orde is en spelen daarbij modieus in op het zogeheten ‘post-modernisme’. Zij hebben zich dus volkomen los gezongen van de kernelementen van het anarchisme, zoals Vivien García in zijn boek ‘L’Anarchisme aujourd’hui’ (Parijs, 2007) afdoende heeft aangetoond.

Een van de auteurs van de brochure merkt nog op dat het anarchisme lang terzijde is gehouden door de ‘officiële (politieke) filosofie’. Ja, en laten we het maar zo houden, wat mij betreft.

COLSON, D., R. CREAGH, (en anderen), Philosophie et anarchisme, uitgeverij Atelier de création libertaire, Lyon, 2009, 55 blz., prijs € 5. (meer over deze uitgeverij, zie de site: www.atelierdecreationlibertaire.com).


Powered by Greymatter