Index pagina
Geschiedenis
Ook leuke sites
Zeg het anders priveWij kunnen er helaas ook niets aan doen!
 





 

 

04/03/2009: "KRITISCHE ZIN"

PHILO (15k image)

De Griekse wijsgeer Diogenes besluit een paar eeuwen voor onze jaartelling het leven van een hond te leiden. Hij wordt daarom ‘cynicus’ genoemd. In dit geval betekent het : verwerpen van alle conventies. Men beweert dat hij in een kruik is gaan leven. Zeker is dat hij alle macht afwijst. Hoe zit dat met andere wijsgeren?


In het uitgebreide voorwoord bij de bundel FILOSOFISCHE MARGES gaat de Franse libertaire filosoof Michel Onfray op die vraag in. Hij plaatst de filosofen van verleden en heden aan twee kanten van de barricade. Als eersten bevinden zich aan de ene kant Diogenes en aan de andere kant Plato. Daarmee staan die twee (en alle volgenden) lijnrecht tegenover elkaar.

De ene, Diogenes, stuwt het libertaire denken, wijst macht in welke vorm dan ook af. Als de grote machthebber van zijn tijd, Alexander de Grote, hem komt vragen – althans zo wil de anekdote - welke wens hij voor hem in vervulling kan laten gaan, maakt hij met zijn arm een zwaaiende beweging naar Alexander, terwijl hij uitroept : ‘Ga uit mijn zon’. Diogenes wil zich niet compromitteren, hij wil zich niet inlaten met ‘de macht’. Dat is anders met de Griekse wijsgeer Plato, die aan de andere kant van de barricade staat. Het is de man die met de macht heult, die de ‘wijze’ tot koning wil maken, de filosoof-koning (een echte wijze zou geen koning willen zijn...).

Vervolgens trekt Onfray twee lijnen naar het heden, waarbij de ene lijn vanaf Diogenes loopt en de andere lijn vanaf Plato. Zo ontstaan twee filosofische banen. Op de ene baan zijn allen samengebracht die vrijheid in het vaandel hebben, die macht afwijzen, die libertaire gemeenschappen van gelijken ingesteld willen zien. Op de andere baan bevinden zich de denkers die volgzaamheid prediken, die het aanschurken tegen de macht tot deugd verheffen, die hiërarchische ordening als onvermijdelijk aanbevelen.

Wat moet je hier allemaal mee? Voor Onfray is het: de libertaire geest uit de fles halen en de kritische zin aanwakkeren en aanscherpen. De bundel ‘Filosofische marges’ getuigt daarvan op zeer uiteenlopende wijze.

De bundel is samengesteld uit bijdragen van mensen die les geven aan de ‘Université Populaire’ te Caen (Frankrijk). Nu kent Nederland in vele gemeenten ook ‘volksuniversiteiten’. Die van Caen springt er uit omdat het daar gaat om het bijbrengen van ‘kritische zin’. Het is Michel Onfray die deze volksuniversiteit heeft opgezet in 2002, samen met anderen. De instelling ervan gaat rechtstreeks terug op de politieke context van de Dreyffus-affaire, eind 19de eeuw.

De bijdragen in de bundel zijn, na een Inleiding, gegroepeerd in twee delen. Het eerste deel bestrijkt de ‘Esthetiek’ en het tweede deel de ‘Politiek’. In het eerste deel komt men uiteenlopende onderwerpen tegen als ‘Filosofie voor kinderen’, ‘Jazz, muziek van de vrijheid, ‘Het denken van Wilhelm Reich en Herbert Marcuse en de voorwaarden voor de mogelijkheid van een erotisch feminisme’. Het tweede deel wordt bijna geheel ingeruimd voor twee bijdragen die een kritische reflectie leveren op de economie in samenhang met de evolutie van staatsvormen en het liberale denken.

In een van de bijdragen wordt het bijna religieuze geloof van sociaal-democraten in het neoliberalisme ontleed, dit keer aan de hand van een uitspraak van een gezaghebbende Duitse sociaal-democraat, die ruim twee decennia terug verklaarde: “De winsten van vandaag zijn de investeringen van morgen en de werkgelegenheid van overmorgen”. We weten nu beter. Voor overmorgen, nu dus : de werkloosheid ! De winsten zijn allang in de zakken van de rijken verdwenen. Rest de ‘financiële crisis’.

Die ‘crisis’ maakt nu overigens van alles mogelijk. Openlijk wordt die gebruikt als legitimatie van ondemocratisch overheidshandelen (dat toch al niet van ‘democratie’ overliep). In de bedoelde context is daar in het Frans een woord voor : ‘la gouvernance’. Die term drukt een wijze van regeren uit waarbij het gaat om met behulp van antidemocratische procedures beslissingen te nemen in het kader van het ‘algemeen belang’, gebaseerd op het vertrouwen op ‘experts’.

De democratische zaak is dan ook verdwenen, leest men in de bijdrage getiteld ‘De liberale revolutie in beweging’. Waaraan wordt toegevoegd dat de democratische vrijheden worden opgeheven, de terugkeer van het religieuze element wordt bevorderd : de liberale ideologie ontmaskerd als een reactionaire utopie. En nog veel meer.

Is dit alles herkenbaar in Nederland, zo vroeg ik me af? In dit geval trof mij een bericht in De Volkskrant (van 17 maart 2009, Internetversie). Opgevoerd wordt een hoge ambtenaar, Ronald Gerritse. Alleen het taalgebruik, de ‘langage’, geeft te denken. Gesproken wordt over het ‘abattoir-Gerritse’. Gerritse is een echte ‘expert’. Hij heeft een lijst met te nemen maatregelen aan de regering aangeboden om de financiële crisis het hoofd te bieden. Hij is slechts één van de omvangrijkere groep die de ‘expertise’ levert in het kader van de ‘gouvernance’.

Die omvangrijker groep betreft ‘de jongens van de VU’ (Vrije Universiteit Amsterdam). Gereformeerd van huis uit. Wie komen we in die groep zoal tegen? Naast de genoemde Gerritse, Gerrit Zalm (nu bankdirecteur ABN-AMRO), Kick van de Pol (nu voorzitter van de raad van bestuur van de genationaliseerde verzekeringstak van Fortis), Wouter Bos (huidige PvdA- minister van financiën).

Deze Nederlandse situatie zou een aardige ‘case study’ kunnen vormen om te laten zien hoe het concept van de staat, dat wil zeggen het politieke regime, evolueert met de veranderende wijze van kapitaalsaccumulatie. Daarbij kunnen dan tegelijk de ontwikkelingen worden onderzocht die de ‘sociale en democratische rechten’ doormaken.

De processen zullen per Westerse natie niet veel verschillen, denk ik. Het inherente doel van de kapitalistische staat is immers de bevolking wetten te doen aanvaarden (het legitimatieproces) die het kapitalisme laten functioneren, dan wel, na het door maken van een ‘crisis’, er weer een aangename bedding aan te verschaffen. Men kan dat terug lezen in de bundel. Op de Volksuniversiteit van Caen wordt dan ook een andere economische opvatting vertolkt dan op de Vrije Universiteit van Amsterdam!

MARGES PHILOSOPHIQUES, Esthétique et politique, Université populaire de Caen, met bijdragen van M. Onfray, G. Geneviève, en anderen, Nantes, 2009, 180 blz., € 17-.

3 Reacties


Een interessant boek lijkt me. Heb het nog niet gelezen. Is het ook al in het Nederlands vertaald?

Een boeiende manier om het neo-kapitalistische en neo-liberale ontwikkkeling weer te geven door gezagsgetrouwe en dus bij voorbaat ondemocratische partijen ook eens te beschrijven
smile

zei: Harry op 03/04/2009 om: 19:09u

Bij mijn weten bestaat er geen Nederlandse vertaling van deze bundel.

zei: Thom op 03/04/2009 om: 23:00u

Jammer, dan zal ik eerst mijn kennis van de Franse taal op moeten halen.
Misschien kan ik het boek later nog aanschaffen.
(misschien komt het nog in de Nederlandse taal of in de Engelse taal)

zei: Harry op 04/04/2009 om: 18:22u


Powered by Greymatter