Index pagina
Geschiedenis
Ook leuke sites
Zeg het anders priveWij kunnen er helaas ook niets aan doen!
 





 

 

03/10/2009: "GUSTAAF LANDAUER"

LANDAUER (22k image)
De staat negeer je door zelf anders te gaan (samen) leven. Gaat het echt zo gemakkelijk?
Klik op meer.



Gustaaf Landauer (1870-1919) is in Nederland bekend als een cultureel begaafd mens, essayist, kenner van de joodse godsdienst en in anarchistische kring vooral als Duitse libertaire denker. In het Nederlands taalgebied is hij dan ook redelijk ingevoerd. Dat is anders in Frankrijk, waar geldt : niet in de Franse taal bekend, dan onbekend.

Onlangs is een bundel verschenen met bijdragen van hem uit het Duits in het Frans vertaald en ingeleid door Charles Daget, onder de titel ‘GUSTAV LANDAUER, La Communauté par le retrait’. In die bundel zijn bekende bijdragen opgenomen als ‘Dertig stellingen over het socialisme’, ‘De geschiedenis van het woord anarchie’, ‘Peter Kropotkin’. Er zijn ook minder bekende artikelen in aan te treffen, zoals ‘De boodschap van de Titanic’.

Het uitkomen van deze bundel stelt mij in de gelegenheid iets over deze persoonlijkheid en zijn levensloop in herinnering te roepen. Landauer studeert filologie en filosofie aan verschillende Duitse universiteiten, tot hij rond 1890 van die universiteiten wordt afgejaagd vanwege zijn socialistische sympathieën. In 1893 wordt hij veroordeeld tot een jaar gevangenisstraf op grond van belediging van de staat en in 1899 moet hij opnieuw de gevangenis in vanwege een soortgelijk delict. Weer in vrijheid gaat hij naar Engeland en belandt hij in de omgeving van Londen, waar hij Kropotkin leert kennen. Later zal hij weer naar Duitsland terugkeren en zijn publicistische activiteiten aldaar voortzetten.

Een van de intrigerende gedachtes bij Landauer is de wijze van naar de staat kijken. Natuurlijk is de actuele staat (toen en nu) een dictatoriale configuratie. Veel wetten kennen ambtenaren bevoegdheden toe die burgers doen verkeren in een ‘gunman-situation’ : doe wat ik je zeg, of ik ontneem je je geld of je vrijheid! Hoe raken we uit die sfeer van dominantie?

Landauer stelt voor de staat als een ‘verhouding tussen mensen’ te zien. Als wij zelf onze verhouding tot elkaar wijzigen in libertaire zin, dan ontbinden we daarmee ‘de staat’. Landauer werkt hier in feite de gedachte uit van de Fransman Etienne de La Boétie, over de ‘Vrijwillige slavernij’ (van rond 1550) : er zijn geen tirannen, er zijn alleen mensen die zich als onderworpenen gedragen. Zouden die zich niet meer zo gedragen, dan zou de tiran in zijn eentje staan, waardoor hij zijn macht verliest.

Landauer is er dan ook voorstander van gewoon te beginnen met anders (samen) te leven (de koloniegedachte vindt men bij hem terug; Martin Buber door hem beïnvloedt, verdedigt de kibbuth-gedachte). Het is dan ook niet zo verwonderlijk, dat de bundel wordt geopend met de bijdrage die de titel draagt ‘Door afzondering naar gemeenschap’. Het gaat evenwel niet zo gemakkelijk, wat hij in de meest verschrikkelijk zin aan den lijve zal ervaren tijdens de revolutionaire periode in Duitsland.

Als op 7 april 1919 de Beierse radenrepubliek wordt uitgeroepen, wordt hij voor enkele weken volkscommissaris onderwijs en cultuur. In opdracht van de socialistische regering (jawel) in Berlijn wordt die radenrepubliek gewelddadig ontbonden door het leger, dat weer wordt bijgestaan door leden van het extreemrechtse ‘Freikorps’. De repressie is vreselijk, honderden arbeiders worden gefusilleerd. De op 2 mei 1919 gearresteerde Landauer wordt in de gevangenis van Stadelheim gemarteld en daarna van achteren doodgeschoten.

In Landauer, zo schrijft de vertaler van zijn bijdragen, wordt vermoord de denker die als jood het waagde zich positief met de Duitse cultuur in te laten en natuurlijk ook om zijn radicale socialisme.

GUSTAV LANDAUER, La Communauté par le retrait et autres essais, (Gustaaf Landauer, Door afzondering naar gemeenschap en andere essays), vertaald en ingeleid door Ch. Daget, uitgegeven door Editions du Sandre, Parijs, 2009, 294 blz., prijs € 28.-

2 Reacties


Waar kan je teksten in het nederlands van Landauer vinden?

zei: ruud op 11/03/2009 om: 09:23u

Hallo

Er zijn geen nieuw leverbare edities van Nederlandse uitgaven van Landauers werk in de handel. Tweedehands is er nog wel een boek te krijgen. Op http://www.boekwinkeltjes.nl tref ik aan: "Oproep tot socialisme". En dan nog een biografisch werkje over hem van de hand van Ruud Uittenhout, getiteld "Gustav Landauer, Leven en werk". Ook het tijdschrift de As (deas@yahoo.com) bracht ooit een themanummer over hem uit. Je kunt het ook eens proberen bij het in anarchisme gespecialieerde antiquariaat `Nog pas gisteren': nogpasgisteren@xs4all.nl. Overigens zijn bij http://www.boekwinkeltjes.nl meerdere duitstalige uitgaven bestelbaar.

groeten
Fort van Sjakoo
Jodenbreestraat 24
1011 NK, Amsterdam

zei: Sjaak op 11/03/2009 om: 15:45u


Powered by Greymatter