Index pagina
Geschiedenis
Ook leuke sites
Zeg het anders priveWij kunnen er helaas ook niets aan doen!
 





 

 

07/25/2008: "POSTANARCHISME ?"

refrac (66k image)

De term postanarchisme drukt uit dat we het anarchisme achter ons hebben gelaten. Hebben we wat over het hoofd gezien?

Klik op meer

Om de tien jaar wordt de opstand in mei 1968 in Parijs herdacht. Dit jaar dus ook, hoewel we inmiddels veertig jaar verder zijn. In Frankrijk zitten de uitgevers er bovenop om in de hoos van publicaties een graantje mee te pikken. Sinds vorig jaar zijn er al een 150 nieuwe boeken over het ‘verschijnsel’ mei 68 uitgekomen. Ik heb dat gelaten voor wat het is.

Nu de maand mei weer ruim achter ons ligt, lijkt de rust weergekeerd. In de zomer zit Frankrijk zo wie zo op slot. Alleen de horeca en aanverwanten draaien op volle toeren om de toeristenstroom te verwerken.

Maar daar valt dan plotseling het halfjaarlijkse anarchistische Franse tijdschrift REFRACTIONS (nr. 20) op de deurmat. Het is een nummer uitgegeven naar aanleiding van Mei 68 alsmede vormt het een reactie op de discussie over postmodernisme en postanarchisme.

Als er echt iets aan mij voorbij is gegaan, is het wel het ‘postmodernisme’. Het gaat om een filosofische stroming die een aantal jaren terug in de mode is geraakt. Er werd ondermeer het einde van de ‘grote verhalen’ mee aangekondigd. Tevens werd er een scheiding mee aangebracht in tijdvakken. Kenden we al de Oudheid en de Moderne Tijd, nu kwam daar de Postmoderniteit bij.

De Moderne Tijd bestrijkt een ruim aantal eeuwen. Het zijn de eeuwen waarin allerlei natuurwetenschappelijk theorieën werden geïntroduceerd (zoals de zwaartekrachttheorie). Het idee werd aanvaardbaar gemaakt dat de aarde om de zon draait (en niet andersom) en dat de mens van de apen afstamt (en niet op een achternamiddag door god zelf is gemaakt). Het is ook de tijd van de Verlichting. Met name Eduardo Colombo vraagt aandacht in Réfractions nr. 20 voor deze zaken, in zijn artikel L’Anachisme et la querelle de la postmodernité (Anarchisme en het steekspel van de postmoderniteit).

Colombo wijst er op dat allerlei vernieuwende inzichten, zoals hierboven bedoeld, de mens op een compleet andere plaats in de wereld zetten, dan de plaats die de mens in het voorgaande tijdperk innam (zoals bijvoorbeeld in het feodale systeem). De wind die de Verlichting doet waaien, is van revolutionaire kracht. De mens wordt bevrijd van feodale onderdrukking, van kerkelijk gevoede onwetendheid en intolerantie. De wind striemt: de maatschappij moet worden veranderd !

Alles kon worden gekritiseerd; de fundamenten van het geloven werden afgebroken; de grondvesten van een onrechtvaardige maatschappij moesten eraan. Nu betekent niet dat dit alles zonder strijd gepaard ging of dat de vernieuwingsoperatie geslaagd is. Integendeel. Bovendien, zo laat Colombo zien, is juist het anarchisme op te vatten als een aanval op de vele leugens en valkuilen die in de burgerlijke moderniteit verpakt zaten (en zitten). Daar komt nog eens de antikapitalistische optiek van dit anarchisme bij.

Als we dan in midden zeventiger jaren van de vorige eeuw zijn beland, wordt in Frankrijk door filosofen het postmodernisme gesmeed (Lyotard, La conditiën postmoderne, 1979). Dat raakt in de mode. Die waait over naar de USA waar Amerikaanse filosofen zich er meester van maken en het tot een ‘French theory’ omwerken. In dat kielzog verwerken enkele Amerikaanse auteurs het anarchisme tot postanarchisme.

Wat die Amerikanen ondermeer doen is het revolutionaire idee smoren en de antikapitalistische angel uit het anarchisme verwijderen. Postmoderniteit is daarmee regelrecht contrarevolutionair. Geen wonder dat ik niets heb gemist. Ik was al bang een revolutie over het hoofd te hebben gezien ...

Naast Colombo laten enkele andere auteurs in Réfractions nr. 20 over deze zaken hun licht schijnen en dat dan mede naar aanleiding van de revolte van Mei 68. Zo trachten zij recht te zetten wat tegenstanders en gewezen voorstanders van Mei 68 aan vuige visies produceren aangaande de revolterende gebeurtenissen van toen. Die tegenstanders brengen die gebeurtenissen graag terug bijvoorbeeld tot een lust tot plegen van vernielingen (het was maar een stelletje ‘raddraaiers’) of een lust tot vleselijke losbandigheid (het was maar een stelletje seksuele genotzoekers). Dit soort ‘verhalen’ heeft vaak tot doel het anarchisme te bezoedelen. De postmoderne kijk doet in dit geval de rest, het denatureert het anarchisme. In het laatste geval resteert een contrarevolutionair neo-liberalisme.

Om de weg terug te wijzen, richting een ‘hedendaags anarchisme’, is het zinvol een analyse te maken van de kernpunten van het anarchisme zoals we dat voordien kenden. Irène Perreira waagt daartoe een poging in het openingsartikel in Réfractions nr. 20 onder de titel L’Esprit de 68, Quel héritage contestaire pour aujourd’hui? (De geest van 68, Levert die een opstandig potentieel op voor het heden?). Anderen, zoals Tomás Ibanez en Daniel Colson trekken dit in het bedoelde nummer door naar het debat over postmoderniteit en postanarchisme. Van dat laatste blijft vervolgens terecht weinig over.

Neo-anarchisme, dat is een term die er nog mee door zou kunnen, want daarmee is de verbinding met het ‘klassieke anarchisme’ blijven bestaan. Daarin is dan verwerkt de hedendaagse maatschappelijke stand van zaken. Als er bijvoorbeeld geen klassieke arbeidersklasse meer bestaat (wat we aannemen), dan is het weinig zinvol de arbeidersklasse nog als motor te zien van een sociale revolutie.

Dit betekent niet dat men het revolutionair elan moet onderdrukken. Het moet drijven tot een grondige analyse van de maatschappelijke stand van zaken in de poging een ander revolutionair potentieel aan te boren. Het moet bijdragen tot een heroriëntatie op de factoren, die als turbo en als katalysatoren voor een dergelijk type revolutie dienst kunnen doen.

Revolutie is nog steeds nodig, maar, gelet op de actuele, sociale situatie, onhaalbaar, schrijven Pierre Sommermeyer en André Bernard in hun artikel Désir de ... révolution sociale (Verlangen naar ... de sociale revolutie). In dat artikel wijzen zij ondermeer op de elasticiteit van het kapitalisme, wat onmiddellijk in geeft: Waarom zou het anarchisme minder veerkracht vertonen ? Geen postanarchisme dus !

REFRACTIONS, recherches et expressions anarchistes; themanummer ‘De Mai 68 au débat sur la postmodernité; Enjeux actuels de l’émancipation’, mei 2008, nr. 20, 157 blz., prijs 12 euro. Voor oude nummers zie de site: http://www.refractions.plusloin.org/ .

1 Reactie


Uri Gordon herinnerde me er vanavond aan dat Proudhon de term anarchisme is gaan gebruiken. Nog steeds is anarchisme bijv. in de burgerlijke media idem aan totale chaos een neagatief begrip.
Moet het dan maar anders geneomd worden en wat zijn daar van de nadelen ? deze discussie is vast al talloze malen gevoerd maar mij niet bekend.

zei: Jonge Grijsaard op 26/07/2008 om: 23:45u


Powered by Greymatter