Index pagina
Geschiedenis
Ook leuke sites
Zeg het anders priveWij kunnen er helaas ook niets aan doen!
 





 

 

04/22/2008: "Misdaad en straf"

strafrecht (50k image)
Moet op misdaad straf volgen? Straf gezien als beoogde leedtoevoeging, als vergelding. Zo van: “Ik zal het je betaald zetten!” Of moet het misschien anders?

Klik op meer.



De libertaire maatschappijfilosofe uit het begin van de vorige eeuw, Clara Wichmann (1885-1922), heeft aan het nadenken over het antwoord op die vraag haar proefschrift gewijd. Zij heeft tegelijk de toon gezet voor de richting waarin het met het ‘recht tot straffen’ moet gaan.

Clara Wichmann heeft een totaalvisie te bieden. Ze is niet alleen strafrechtjuriste en wetenschappelijk onderzoekster op het vlak van de criminologie, maar ze is ook feministe, pacifiste, antimilitariste, anarcho-socialiste. En ze leert: misdaad bestrijd je niet met straf, want dat helpt niet.

En inderdaad, welke draconische maatregelen zijn er niet bedacht en toegepast. Om enkele voorbeelden te noemen: oren afsnijden, handen afhakken, in vieren delen van mensen, hen ophangen of levend verbranden. De vrijheidsstraf lijkt met dat soort strafmethoden vergeleken, mild. Maar hoe dan ook, er kan worden geconstateerd, dat niets van dit al ertoe heeft bijgedragen de misdaad de wereld uit te helpen. Niets zal ook helpen als we niet bereid zijn de maatschappij van het kapitalisme te verlossen, houdt Clara Wichmann voor.

Zij hangt met betrekking tot haar criminologische inzichten een sociale milieutheorie aan. In dit verband zegt een Franse criminologische voorganger van haar: “Iedere maatschappij heeft de misdadigers, die zij verdient”. Die voorganger hangt de burgerlijke milieutheorie aan, terwijl Clara een stap verder gaat door te opteren voor een socialistische.

Pas wanneer de maatschappij de inherente normen en waarden van het kapitalisme achter zich laat, pas wanneer de mensen het demoraliserende karakter, de concurrentiemoraal en de moraal van het gewin hebben overwonnen, dan pas raakt de maatschappij de bulk aan (vooral economisch gerichte) criminaliteit kwijt. Dan nog zal er niet te dulden (sociaal)destructief gedrag overblijven (denk aan ernstige geweldsmisdrijven en seksuele delicten). Daar zal gepast op moeten worden gereageerd, is ook voor Clara Wichmann duidelijk. Het is dus zeker niet zo dat criminaliteit wordt goed praat, wat tegenstanders van opvattingen als die van haar, vaak opmerken.

De kern van de opvatting is, dat de productie- en eigendomsverhoudingen van een kapitalistische in een socialistische moeten worden gewijzigd, zodat fundamentele maatschappijwijzigingen kunnen worden doorgevoerd. Maar Clara Wichmann is niet alleen socialiste, ze is ook anarchiste. Het gaat bij haar dan ook om een vrijheidslievend, een libertair socialisme.

Vrijheid en menselijkheid voeren de hoofdtoon in haar maatschappijfilosofie, wat onder meer tot uitdrukking komt in haar thema’s zoals: bevrijding van de vrouw uit haar kluisters, feminisme dus; ontkenning van de onderdrukkende macht van de natie-staat, antimilitarisme dus; de zachte kant van het leven zoeken, pacifisme dus. Maar zeker niet weerloos zijn. Zo is zij aanhanger van de idee van de ‘geweldloze weerbaarheid’, wat zich onder meer in burgerlijke en bestuurlijke ongehoorzaamheid, in directe actie (vandaar haar sympathie voor het anarcho-syndicalisme), kan uiten.

Deze vrouw heeft figuurlijk aan de wieg gestaan van de beweging, die begin jaren zeventig is opgezet onder de naam ‘Coornhert-Liga’. Het betreft een vereniging die zich inzet voor hervorming van het strafrecht. Enthousiast en ferm van start gedaan, toen. Nu ligt die vereniging in coma (zie de site: http://www.coornhert-liga.nl/ ). Hans Smits heeft over die opkomst en teloorgang van de Coornhert-Liga, een boek geschreven.

Helder leesbaar is bij hem terug te vinden hoe het begon, in de juridische faculteit van de toenmalige Nederlandse Economische Hogeschool (NEH), nu Erasmus Universiteit Rotterdam. Daar bestaat sinds eind jaren zestig het strafrechtelijke dispuut ‘Clara Meijer-Wichmann’. Als hoogleraar strafrecht aldaar treft men dan aan de jurist Loek Hulsman. Deze zal zich ontwikkelen tot het Nederlandse boegbeeld van het abolitionisme in het strafrecht. Het abolitionisme duidt hier op het streven naar afschaffing van gevangenissen en het strafrecht.

Samen met het strafrechtelijke dispuut S.O.S. in Leiden, organiseren de twee disputen een congres in 1969. Een aantal kritische (strafrecht)mensen en criminologen vindt elkaar en in juni 1971 wordt de vereniging voor strafrechthervorming onder de naam Coornhert-Liga, opgericht. Vanwaar die naam? Dirk Volkertzoon Coornhert (1522-1590), filosoof, notaris, humanist, is een tijd politiek gevangene geweest (Gevangenpoort, Den Haag). Deze Coornhert wordt de eerste Nederlander geacht, die zich verdiept in de problematiek van een zinvolle wijze van strafoplegging.

Het boek van Hans Smits over de Coornhert-Liga ontvouwt zich als een uit de hand gelopen Vrij Nederland artikel. Daarin zijn interviews met vele participanten, persoonsbeschrijvingen en onderdelen van geraadpleegde stukken, in elkaar geschoven tot een logisch geheel met een historisch verloop. Door die methode van werken gaat er diepgang met betrekking tot de onderliggende problematiek verloren, maar een mens kan niet alles willen.

De opbrengst van het werk van Smits is tevens een grote who-is-who verhandeling van de strafrechtelijke en criminologische wereld van 1970 tot 2007. Mij deed het plezier dit alles zo te lezen. Maar ik ben dan ook wat bevooroordeeld. Velen van de mensen die in het boek de revue passeren, ken ik namelijk (persoonlijk of dan toch uit de literatuur). Tegelijk ben ik evenwel steeds op afstand gebleven als een kritische deelgenoot, zonder lid te zijn van de Liga. Want hoewel de start van de Liga mede in het teken lijkt te staan van het werk van Clara Wichmann, nooit heeft de Liga de ‘burgerlijke’ zienswijze op de maatschappij voor de ‘socialistische’ ingewisseld.

Manuel Kneepkens, die sprekend in het boek door Smits wordt opgevoerd, wijst daar, langs middellijke weg, nog eens op als hij zegt: “Alleen Clara Wichmann had die totaalvisie”. Toch klinkt door het hele boek haar gelijk door, als men van velen, die zich op het strafrechtelijke en criminologische vlak als autoriteit hebben ontpopt, hoort: HET WERKT NIET ! Wat werkt niet? Van begin tot het eind vindt men het antwoord op die vraag in Smits boek. Wat citaten.

Het strafrechtssysteem werkt nooit volgens de beginselen waarmee het wordt gelegitimeerd (p. 30). Voor een efficiënte gedragsbeïnvloeding was [en is] de gevangenis bij uitstek ongeschikt (p.54). Lange gevangenisstraffen werken averechts (p.237). Bovendien is er een sterke stroming van mensen die helemaal niet zo voor het strafrecht en voor gevangenissen zijn. Daar kan je ook eigenlijk niet voor zijn (p. 248). Let wel, hier heb ik citaten van strafrechtgeleerden aangehaald, die Smits sprekend opvoert.

Wat vervolgens te denken van het citaat, te vinden bij Smits, van iemand die heel ver op het betreffende vlak heeft doorgeleerd: “In het strafrecht zitten we nog vast aan het middeleeuwse idee dat straf iets met pijn te maken heeft, ook al bereik je er niets mee”.

Wat ik mij nu afvraag als je dit zo leest, is: waar zit de veel geroemde RATIONALITEIT die men in de wetenschap en in de politiek heet te hanteren? Als dan al ergens, dan zit die zeker niet in de hoek van de strafrechtspleging, want daar heerst kennelijk irrationaliteit. We zitten hier in de hoek van de barbaren-methode, zegt Clara Wichmann dan ook in haar ‘Het recht tot straffen’, in de bundel Misdaad, Straf en Maatschappij, (Utrecht, 1931, p. 185).

Kortom, met of zonder Coornhert-Liga, we zijn nog lang niet het stadium van het barbarendom voorbij. Clara Wichmann verdient nog steeds een gidspositie, zoveel blijkt wel uit het boek van Hans Smits.

SMITS, Hans, Strafrechthervormers en hemelbestormers, Opkomst en teloorgang van de Coornhert-Liga, uitgeverij Aksant, Amsterdam, 2008, 272 blz., prijs € 24,90.


Powered by Greymatter