Index pagina
Geschiedenis
Ook leuke sites
Zeg het anders priveWij kunnen er helaas ook niets aan doen!
 





 

 

04/16/2008: "Buitenparlementaire economie"

In De Groene Amsterdammer werd afgelopen jaar de marxistische geograaf David Harvey aan het woord gelaten. Hij had een goed verhaal waarin het neoliberalisme de oren gewassen werd en het postmodernisme met plezier door het slijk werd gehaald als de 'culturele uitdrukking' daarvan. Aan het eind krijgt het interview echter een vreemde wending. De Groene-journalist Koen Haegens (naar verluidt eveneens in de Troskistische SAP actief) vraagt hoe het komt dat er zo weinig substantieels tegenover het neoliberalisme gezet wordt. Volgens Harvey komt dat onder meer door de anarchisten. "(...)Het huidige verzet tegen het neoliberalisme gaat er vaak van uit dat het overnemen van de staatsmacht in het geheel niet van belang is. Dat heeft mede te maken met de dominante positie van anarchistisch links binnen een beweging als die voor een andere globalisering. Het anarchisme is eigenlijk een overdreven versie van het postmodernisme. (...)". (het artikel is hier te vinden)

a_bahngleis_midi (14k image)

Jawel! Klik op meer!


Harvey's uitval naar de anarchisten is vreemd omdat hij ook wel weet dat zij ruim vertegenwoordigd zijn in de globaliseringsbeweging en veel van de netwerken opgebouwd hebben die onmisbaar waren en zijn bij het verzet tegen het neoliberalisme. Bovendien zijn ze juist vaak betrokken bij het opbouwen van alternatieven op allerlei gebied. Misschien wordt hier eerder een oude sectarische politieke vete uitgevochten dan een goede schets van de actuele situatie gegeven. Ik heb hem nog gemailed om uit te vinden of hij het daadwerkelijk zo gezegd heeft en of hij erover zou willen discussieren, maar hij heeft zich niet tot een antwoord verwaardigd.

Tegengeluiden

Harvey heeft wel een punt (of misschien zelfs twee) met de stelling dat er geen eenduidig 'groot' alternatief geformuleerd is. Maar dat geldt evenzeer voor de marxisten, wier 'oplossingen' bovendien nog steeds sterk ruiken naar de eerdere pogingen in het Oostblok die niemand wil herhalen. Dát lijkt me een minstens even belangrijke reden voor de stagnatie van het tegengeluid, maar daar rept Harvey helaas niet over. Bovendien, stellen velen, is het misschien wel onmogelijk en onwenselijk om één blauwdruk als alternatief te presenteren. "One no and many yesses" heeft Naomi Klein dat kernachtig samengevat.

Het tweede punt dat Harvey maakt, vormt om goede redenen een daadwerkelijk dilemma voor veel anarchisten, namelijk de rol van staat. Veel protesten op het gebied van globalisering draaien om strijd tegen privatisering en deregulering. Oplossingen die aangedragen worden, wijzen bijvoorbeeld op de noodzaak om meer belastingen te heffen van multinationals en de rijke klasse. Anarchisten voeren die strijd vaak mee en doen dat (gelukkig) heel pragmatisch. Maar het probleem blijft dat daarmee in feite gepleit wordt voor een versterking van de staat, en dat wordt vaak niet besproken.

De Staat

Gelukkig wordt er wel hier en daar over nagedacht. Noam Chomsky gaat in op het dilemma van de staat in een recent interview dat ook in het Nederlands vertaald is (Hersenspoeling in Vrijheid). In zijn opvatting is de staat in dit geval een kleiner kwaad vergeleken met de 'tirannieke' grote bedrijven die steeds meer macht krijgen.
Gevraagd naar "de plek die de staat zou moeten hebben in de democratische wereld die Chomsky voorstaat" antwoordt deze als volgt: "We leven op deze aarde, niet in een of andere fictieve wereld. Er bestaan tirannieke instellingen, te weten de grote bedrijven. Die komen het meest in de buurt van totalitaire instellingen. Ze hebben, om het zo te noemen, geen enkele verplichting verantwoording af te leggen aan het publiek; ze handelen als roofdieren, waarvan andere bedrijven de prooi zullen vormen. Om zich tegen hen te beschermen heeft de bevolking maar één instrument: de staat. Nu is dat niet een echt efficiënt schild, aangezien die in het algemeen nauw verbonden is met de roofdieren. Met een verschil echter, dat niet onaanzienlijk is: terwijl bijvoorbeeld General Electric geen enkele verantwoording hoeft af te leggen, moet de staat zich nog af en toe legitimeren ten overstaan van de bevolking.
Als de democratie eenmaal uitgebreid is tot het punt dat de burgers de heerschappij hebben over de middelen van productie en handel en dat ze deelnemen aan het functioneren en het besturen van het algemene kader waarbinnen ze leven, dan zou de staat beetje bij beetje kunnen verdwijnen. Die zal vervangen worden door vrijwillige verbanden op de plekken waar gewerkt wordt en waar de mensen leven."
Met name de anarcho-communistische groepen en hun nauwe familiegenoten de anarchosyndicalisten, zijn meer en meer met de kwestie aan de slag gegaan. Een goed voorbeeld is de Ierse Workers Solidarity Movement, die op hun website een duidelijke positie innemen over heikele kwesties als privatisering en - als oplossing - nationalisering. Ook de Duitse anarchosyndicalistische FAU doet actief mee aan strijd tegen privatisering van het openbaar vervoer. De CNT in Frankrijk doet hetzelfde met de post. Allen redeneren daarbij min of meer zoals Chomsky, dat het tegengaan van privatisering noodzakelijk is om te voorkomen dat de situatie erger wordt. Niemand beschouwt dat als een eindoplossing en veel van bovengenoemde organisaties leggen uit dat het slechts een noodzakelijke stap is op een lange weg. Dat arbeiders en gebruikers van de producten meer controle krijgen over hun eigen situatie is daarbij minstens zo belangrijk. Maar ze kiezen er dus wel echt voor, en beargumenteren dat duidelijk.

Economie

In Nederland is het geluid over 'fundamentele economische alternatieven' slecht ontwikkeld. Er zijn wel veel geluiden, maar die gaan alle kanten op, en blijven veelal steken in kleine praktische projecten. Vooral op het gebied van theorie en analyse is er een groot vacuüm ontstaan. Traditioneel is er in buitenparlementaire kringen weinig aandacht voor economische kwesties. Het is ingewikkelde en vaak droge kost en op school of universiteit zijn linkse docenten veelal verdwenen. De leerboeken zijn allemaal gevuld met de neoliberale sprookjes. Degenen die wel de middelen en capaciteit hebben om aan tegengeluiden te werken, zijn over het algemeen sterk hervormingsgerichte ngo's. Van vakbonden is in Nederland momenteel weinig radikaals te verwachten. Om verder te komen dan alleen 'tegen' te zijn, is het onvermijdelijk dat er geïnvesteerd wordt in 'economische kennis van onderop'.

Op de Pinksterlanddagen in Appelscha ( 9-12 mei, zie website) worden workshops georganiseerd over deze thematiek. Dan zal onder meer een activist van de Duitse FAU komen vertellen over de campagne tegen privatisering in Duitsland.

Daarnaast, op een meer 'mondiaal' vlak, wordt er momenteel gewerkt aan een campagne omtrent het vrijhandelsbeleid van de EU en Nederland dat onder de noemer 'Global Europe' door de EU gevoerd wordt. Meer informatie daarover is te vinden op Globalinfo.

(Dit is geschreven door Kees Stad voor het komende nummer van Solidair Magazine).

2 Reacties


Wat anarchisten vaak vergeten is dat je heel verschillende staten hebt: grote, kleine, parlementair democratische, tyrannieke. DE staat uit de oude anarchistische boekjes, de staat zonder invloed van burgers, bestaat nauwelijks meer in W.Europa. Daarbij komt: in het licht van de grote staten is Nederland een stadstaatje eigenlijk en dat maakt het net even anders.

Het anarchisme heeft nooit goed overweg gekund met grote verbanden en dat breekt anarchisten nu op. In het gunstigste geval lullen ze ze zich er aardig uit. Alle alternatieven die worden aangedragen in de anarchistische theorie over samenwerking in een groter gebied komen uiteindelijk neer op... afgevaardigden. Waar kennen we we dat toch van...

En voor de verdere rest zou ik graag eens uitgelegd zien wat er tegen het postmodernisme is in te brengen, buiten dat het een overgangsfase lijkt te zijn naar iets dat nog geen naam heeft. Neoliberalisme en postmodernisme koppelen alsof het postmodernisme een uitdrukking van het eerste zou zijn, doet me sterk denken aan de kritiek van Marx op het anarchisme: kleinburgerlijke ideologie. Waarschijnlijk is dat ook de link die Harvey heeft willen leggen: anarchisten in de hoek trappen omdat ze niet vanuit de collectiviteit wensen te redeneren maar steeds het individuele beslissingsmoment willen meewegen. Heel gevaarlijk voor marxisten. Blijkbaar vinden ze dat nog veel gevaarlijker dan de grote zaak waarvoor ze vechten: de staatsmacht (nb als overgangsregeling, maar naar wat?) Het zit diep daar. De oude strijd tussen Marx en Bakunin duurt voort...

zei: alib op 17/04/2008 om: 04:25u

Er is een heel aardige bibliotheek te vullen over het verband tussen postmodernisme en anarchisme. Maar ja, trotskisten, niet?

Die mijnheer Haegens heeft ooit ook nog gesuggereerd dat "de anarchisten" niets in het verzet gedaan hebben '40-'45. De AS heeft er twee dikke themanummers (het zouden er nog wel meer hebben kunnen worden waarschijnlijk) tegenaangegooid om dit recht te trekken. Alsof er met die lui te discussiëren valt.

Natuurlijk is er te nuanceren op het punt van staten. En tegenover de leviathan van "de grote staat" is er het municipalistisch anarchisme, ontwikkeld door Bookchin en Biehl. Zoiets monolithisch als "het anarchisme" of "de anarchisten" gaat ook juist tegen de basisfilosofie erachter in...

zei: Prul op 17/04/2008 om: 21:58u


Powered by Greymatter