Index pagina
Geschiedenis
Ook leuke sites
Zeg het anders priveWij kunnen er helaas ook niets aan doen!
 





 

 

12/04/2007: "SURREALISME EN ATHE¤SME"

sur-athi (51k image)
<< Terug je hok in, keffers Gods! >> Zo luidt de titel van een schotschrift van de surrealist AndrÚ Breton. Surrealisme staat dan wel bekend als kunstuiting, het is echter tegelijk een politieke, athe´stische beweging, die weer een sterk anarchistische inslag heeft.

Klik op meer.



Anarchisme, surrealisme en athe´sme vormen als het ware een driehoek De nauwe verwantschap tussen surrealisme en anarchisme is onlangs nog door Dick Gevers uit de doeken gedaan in zijn mooi uitgevoerde boek onder de titel << Surrealisme en Anarchisme >> (Amsterdam, 2007). De nauwe verwantschap tussen surrealisme en athe´sme is onderwerp van het boek getiteld << Surrealisme en Athe´sme >> van de hedendaagse, Franse surrealist Guy Ducornet.

In zijn boek beschrijft hij de geschiedenis van het athe´sme aan de hand van het surrealisme. Dat is dan een << verhaal >> dat in 1924 begint, te weten het moment dat de Franse surrealist, schrijver en essayist AndrÚ Breton de surrealistische beweging initieert. Ducornet wijst daarbij op de paradox dat Breton, hoewel grondlegger en tot zijn dood in 1966 motor van de beweging, toch de minst bekende surrealist is omdat hij noch schilder (vergelijk bijvoorbeeld Salvador Dali), noch filmer (vergelijk bijvoorbeeld Luis Bunuel) is. Daar komt bij dat het meeste van zijn geschriften niet in de gebruikelijke literaire bundels pastů

Nog een opmerking is op zijn plaats. Natuurlijk is er lang voor 1924 al sprake van athe´sme, maar Breton exploiteert het binnen het surrealisme. Daarom ook is het surrealisme naast een specifieke kunstbeoefening op velerlei vlak (zoals schilderkunst, filmkunst, poŰzie) tegelijk een politieke beweging.

Een politieke beweging? Ja, want men mag niet vergeten dat het surrealisme geboren is als reactie van jongeren die de afgrijselijke slachtingen van de Eerste Wereldoorlog van nabij hebben mee gemaakt. Zo is Breton in die oorlogsperiode verpleger geweestů Als zulke slachtingen normaal zijn en een werkelijkheid vormen, dan wil je toch niets meer met deze <>, met deze << werkelijkheid >> te maken hebben? Het enige reŰle is dan nog het << surreŰle >> !

Er is geen enkele reden om het << normale >> in ere te houden. Dit komt dicht bij wat de negentiende eeuwse anarchist Michael Bakoenin eens over zichzelf zei: Ik blijf de onmogelijke mens, zolang de mogelijke mens mogelijk blijft!

Bij Breton is het surrealisme een zaak van anti-kapitalisme, anti-nationalisme, anti-kolonialisme en anti-religie (= athe´sme). Men vindt dit evenzeer in het anarchisme terug. In allerlei surrealistische geschriften worden tal van instituties op de korrel genomen, zoals daar zijn: leger, justitie, politie, religie, psychiatrische inrichtingen, arbeid, vaderland en familie. Het zijn even zovele instituties die de autonomie van het individu reduceren met hun wil tot dominantie en waartegen ten strijde wordt getrokken.

Om na de Tweede Wereldoorlog te laten zien dat het surrealisme nog steeds het athe´stische standpunt uitdraagt, laat Breton in 1948 een brochure verschijnen, een schotschrift eigenlijk, onder de titel << └ la niche les glapisseurs de dieu! >> [Terug in je hok, keffers Gods!]. Ducornet bespreekt de geschiedenis van dit schotschrift. Hij heeft het in negen verschillende vertalingen in zijn boek opgenomen, waaronder die in het Nederlands en het Arabisch.

Ducornet volgt de ontwikkelingen van het athe´sme binnen het surrealisme op de voet, ook die van na 1966, tot in het heden. Hij heeft zijn tekst daarbij uitbundig voorzien van surrealistisch << beeldmateriaal >>.

Zijn behandeling van het surrealisme is nog eens andere koek dan wat men in het modernistische gebruik van het surrealisme tegen komt, zoals in de wereld van << design >> . Dat laatste wordt nu vertoond in museum Boymans (Rotterdam) onder de titel << Vreemde dingen: surrealisme en design >>.

In een filmpje op de site van het museum hoor je wat nikserige meneertjes neuzelen over het feit dat het surrealisme ontzettend veel lijkt op wat er nu aan de hand is. Omgekeerd dus!! Bovendien: lijkt, want in feite zeggen ze, dat ze er niets van begrepen hebben. Design? Surrealistische na-aperij dus en ontdaan van zijn politieke dimensie, dit ter stimulering van de consumptieve neigingen van mensen en dat weer ter vergroting van de ravage die de neoliberale markteconomie aanricht.

DUCORNET, Guy, SurrÚalisme et AthÚisme, └ la niche les glapisseurs de dieu!, uitgeverij Ginkgo, Le Mesnil le Roi, 2007, 257 blz., prijs Ç 13,--.


Powered by Greymatter