Index pagina
Geschiedenis
Ook leuke sites
Zeg het anders priveWij kunnen er helaas ook niets aan doen!
 





 

 

11/12/2007: "ANARCHISME EN SOCIALE VERANDERING"

Manfredoniacouv (10k image)
Verandering teweeg brengen? Hoe dan? Door opstand, door specifieke organisatie, door opvoeding in de ruimste zin van het woord?

Klik op meer.


Wat valt er te melden over anarchisme in relatie tot de noodzakelijke (want dat staat buiten kijf) verandering van de maatschappij? Gaetano Manfredonia, een Franse historicus en sociaal wetenschapper, ingevoerd in het anarchisme zowel wat de theorie betreft als de praktijk, is er eens voor gaan zitten om die vraag te beantwoorden.

Zijn algemene uitgangspunt voor het werk is het volgende. Ongetwijfeld, zo stelt hij, leven we in een kritiek tijdperk waarin oude zekerheden zijn weggevallen. Zij die het allemaal zeker wisten, zoals degenen die in vroegere tijden nog in het leninisme of in het trotskisme geloofden wat de mogelijkheden van een revolutie betreft, zelfs zij staan heden met lege handen.

Maar rechtgeaarde anarchisten, zoals de laat negentiende eeuwer Bakoenin, hadden al meteen beredeneerd dat een politieke revolutie wel verandering zou brengen, echter een die in de richting zou gaan van een nog verschrikkelijker maatschappij dan die werd bevochten. Blijft de vraag: wat dragen anarchisten zelf aan, als het om sociale verandering moet gaan? Wat is hun praktijk geweest en valt dat zodanig te systematiseren, dat van daaruit de geschiedenis van het anarchisme opnieuw of op een andere manier is te beschrijven?

Manfredonia zet dat allemaal in zijn boek op een rijtje. De auteur heeft dat daarvoor in twee delen opgezet. In het eerste deel heeft hij gemeend, zo formuleert hij het althans zelf, een nieuwe geschiedenis van het anarchisme te schrijven, waarvoor hij, zo zegt hij, een nieuwe typologie van het anarchisme heeft ontwikkeld (de ideaaltypen). In het tweede deel heeft hij de geschiedenis van het anarchisme herbewerkt (revisitée).

In de uitwerking van dit al is hij teruggevallen op het idee van het ideaaltype, zoals de beroemde, burgerlijke socioloog Max Weber dat heeft geformuleerd. Manfredonia heeft dat idee opgepakt om uit een omvangrijke hoeveelheid anarchistisch materiaal dat hij heeft doorgewerkt, drie ideaaltypen anarchisten af te leiden: het opstandige type (I), het syndicalistische type (II) en het opvoedkundige type (III). Daarbij heeft hij vijf indicatoren gebruikt om zo scherp mogelijk aan te geven waarin die drie typen zich van elkaar onderscheiden in ideaaltypische zin.

Wat de eerste indicator betreft gaat het om de vraag van wie de sociale verandering moet komen: van het volk (type I), van het proletariaat (type II) of van het individu (type III). De tweede indicator handelt over de te volgen strategie: de revolutionaire breuk (type I), het ontwikkelen van een zelfbewuste klasse (type II) of het experimenteren met en het verspreiden van alternatieve vormen van samenleven (type III).

De andere indicatoren gaan in op de toebedeelde of gedachte rol van anarchisten (indicator 3), de gedachte gang van zaken, die tot de instelling van de toekomstige maatschappij moet leiden (indicator 4) en de toebedeelde rol (van het gebruik) van het geweld (indicator 5). Men vindt het allemaal keurig gesystematiseerd op een pagina (pagina 17 van het boek).

Nu is het met ideaaltypen zo dat men ze in de werkelijkheid niet tegen komt. Wie de teksten en activiteiten van bijvoorbeeld Bakoenin bestudeert, zal het opvallen dat hij ten dele in alle drie de typen is te herkennen. En dat geldt voor vele anarchisten. De meeste anarchisten of anarchistische bewegingen kennen wel een hoofdaccent, maar ze passen nooit helemaal in een en het zelfde ideaaltype.

Zo is het vanzelfsprekend dat een leidende figuur in de Franse anarcho-syndicalistische beweging van begin vorige eeuw, vooral met de beschrijving van ideaaltype II spoort. Maar hij wil ook vooral opvoedkundig bezig zijn (element van type III) en als een revolutionaire breuk op handen is, zal hij niet aarzelen die een zetje te geven (element van type I).

Met andere woorden wat is het doel van de analytische operatie geweest van Manfredonia? Dat is wat ik me zat af te vragen bij het lezen van met name het tweede deel (het omvangrijkste) van het boek. Daarin vindt men vaak minutieuze beschrijvingen. Echter, een verder gelegen zin dan dat die beschrijvingen passen in de hierboven gegeven categorisering, is mij ontgaan. De exercitie kan toch niet alleen zijn opgezet om aan te tonen dat niemand precies binnen een ideaaltype valt? Dat is al vooraf gegeven met de definiëring van het begrip ideaaltype zelf.

Blijft over een tekst die neigt naar het soort historische teksten die we van Max Nettlau kennen. Goed om te bestuderen als men data nodig heeft, nauwelijks om te lezen. Daar is op zich niets mis mee. Maar als het dan een boek is om te bestuderen, waarom ontbreekt dan een literatuurlijst en een naam- en trefwoordenregister? In het computertijdperk waarin we leven zijn die niet moeilijk te produceren. Overigens, er is door de auteur wel een zeer uitvoering notenapparaat uitgewerkt.


MANFREDONIA, Gaetano, Anarchisme et changement social, Insurrectionnalisme, Syndicalisme, Educationnisme-réalisateur, uitgegeven door Atelier de Création libertaire, Lyon, 2007, 347 blz., 20 euro; (zie de site: http://www.atelierdecreationlibertaire.com/ ).

1 Reactie


Manfredonia heeft een goed overzicht overzicht van het Europese anarchisme gemaakt voor de fameuze reeks Que sais-je? (verwijs naar mijn bespreking in de AS)..

zei: AdR op 13/11/2007 om: 01:04u


Powered by Greymatter