Index pagina
Geschiedenis
Ook leuke sites
Zeg het anders priveWij kunnen er helaas ook niets aan doen!
 





 

 

04/10/2007: "Salvador: De geschiedenis herschreven"

Het viel me pas op toen ik toevallig een interview las met de hoofdrolspeler, Daniel Brühl (van eerder Goodbye Lenin en Die fetten Jahren sind Vorbei). In de film Salvador moet hij de rol spelen van Salvador Puig Antich, een anarchistische activist die in 1974 door het Franco-regime terecht werd gesteld.
SalvadorPuigAntich1 (10k image)
Salvador Puig Antich
Brühl laat zich (in de Amsterdamse Uitkrant van april 2007) merkwaardig laatdunkend uit over de man die hij uit moet beelden.
Klik op meer.

Hij noemt hem "een aardige jongen die in de jaren zeventig bij toeval bij het linkse verzet belandt". Verderop verklaart hij dat "Salvadors rebelsheid ging volgens mij niet eens zo diep. Ik denk dat het vooral zucht naar avontuur was, die uit de hand liep".

(De Vrije schreef eerder over het uitkomen van de film, hier enhier)

Het lijkt me prima om de werkelijkheid een beetje te romantiseren, als je er een bioscoopfilm over maakt. Maar om iemand die z'n leven gegeven heeft in de strijd tegen een fascistische dictatuur, als dromerig leeghoofd neer te zetten, lijkt me ronduit misselijk.

Maar wat daarnaast opvalt is dat die Brühl het niet de moeite waard vindt te vermelden dat de persoon in kwestie anarchist was. Of zou hij het zelf niet weten? Dat laatste zou vreemd zijn, want iedereen in Spanje (en velen daarbuiten) weet dat. Bovendien hoef je maar wikipedia (http://es.wikipedia.org/wiki/Salvador_Puig_Antich) te bekijken of de zoekmachine aan te zetten en het staat vermeld.

Ik vroeg me zorgelijk af hoe de film zelf zou zijn en ging 'm bekijken. Dat valt nog niet mee. Hij draait maar in vijf bioscopen in heel Nederland. De enige bioscoop in Amsterdam waar die draait, vertoont de film alleen om 15.30 uur. De film is goed te doen als persoonlijk drama, erg aangrijpend eigenlijk. Maar voor de rest is het een enorme draak en inderdaad; dat hij anarchist was, wordt alleen duidelijk als je heeel erg goed oplet. Het woord valt welgeteld twee keer in de twee uur durende film, waarvan een keer uit de mond van een tierende nieuwslezer die het als belediging bedoelt (in een rijtje andere linkse pejoratieven). De enige keer dat de voice over het noemt, is om te signaleren dat er 'twee anarchisten uit Frankrijk' op bezoek komen. Verder zie je een keer een shot van een huiszoeking over een berg stencils heengaan, waarbij dan even een flits van een halve omcirkelde A te zien is. Wat de groep activisten en de hoofdpersoon bezielt, blijft volstrekt duister, behalve dat ze 'idealistisch' zijn en banken overvallen. Ook over de rest van de politieke situatie worden we helemaal niets wijzer, noch wordt uitgewerkt dat - en waarom - de zaak rond zijn veroordeling en terechtstelling zo ongekend veel losmaakte in Spanje zelf en daarbuiten.

Heldhaftige hoofdpersonen van waargebeurde verhalen horen in de mainstream cultuur waarschijnlijk geen anarchist te zijn. Het moet een beetje vaag, dromerig, goedbedoeld doch naïef zijn. Een steekproef onder (Nederlandstalige) recensies leert dat meer dan de helft van de beschrijvingen de politieke overtuiging van de held buiten beeld laat. In de Spaanse is dat veel minder vaak het geval, daar wordt dus veel vaker, meestal meteen in de inleiding, geschreven dat het om een anarchist ging. Waarschijnlijk omdat het daar algemeen bekend is (en anarchisme historisch minder gemarginaliseerd is). Maar zou het nu bewust door de makers van de film gedaan zijn? Op de website van de regisseur, Manuel Herga (http://www.manuelhuerga.com/) wordt de anarchistische overtuiging wel genoemd. Maar de officiële website van de film (http://www.salvadorfilm.com/) noemt het anarchisme weer met geen woord. De Nederlandse reclamefolder van de film evenmin.

Als het dan wel over de biografie van Salvador Puig Antich gaat, is er wederom een vreemd spel gaande rond zijn afkomst. Her en der valt te lezen, of wordt gesuggereerd, dat het eigenlijk een rijkeluiszoontje is. Dat is volledig verzonnen, maar dat past altijd goed bij het vooroordeel; mensen die in het westen politiek verzet plegen zijn verveelde elitekindjes. In werkelijkheid was de familie van bescheiden komaf (veel biografieën noemen het arbeidersklasse, andere lagere middenklasse). Vader Antich vocht aan Republikeinse zijde, moest na de nederlaag in '39 naar Frankrijk vluchten en heeft daar jarenlang in een concentratiekamp moeten leven. Toen hij terugkeerde naar Spanje werd hij alsnog gepakt en ter dood veroordeeld, kreeg op het nippertje gratie en ging tenslotte geheel kapot aan de zorgen om zijn zoon. Toppunt is wel de beschrijving die te vinden is op de website van één van de bioscopen die de film vertoont in Den Haag:
"Salvador Puig Antich - spreek uit als Poetsj Antik - is een jongen uit een welgesteld gezin, die tijdens zijn studietijd eind jaren ´60 in contact komt met het communistische gedachtegoed." Waarom zou je eigenlijk films vertonen als je geen flauw benul hebt waar ze over gaan?.

Filmhuis Lux in Nijmegen slaagt er dan wel in om het woord anarchisten neer te typen, maar dan zo: "Op een energieke wijze portretteert Huerga de jongen als een onverantwoordelijke jongeling, die zich uit modieusheid en avontuurzucht aan de kant van de anarchisten schaart." Eigenlijk is de korte recensie in de Telegraaf nog een van de betere: hier.

De conclusie van dit wetenschappelijke onderzoek naar de huidige beeldvorming van anarchistische helden is dat ze alleen anarchistisch genoemd worden als ze vervolgens belachelijk neergezet kunnen worden. Anders zijn ze behept met een een ondefinieerbaar soort idealisme, of hoogstens 'links'.

Gelukkig zijn er dan nog de oude helden, kun je denken. Die geschiedenis zal toch wel blijven bestaan? Zoals Sacco en Vanzetti, die bijvoorbeeld door Woody Guthrie vereeuwigd werden in dat hartverscheurende lied dat hun naam draagt. Tot je even goed luistert naar de versie die de Ierse commie-bard Christy Moore er van gebrouwen heeft : (..) "The judge he told his friends around. He'd put them rebels down. Communist bastards was the name the judge he gave these two fine men." (...) Zijn het ineens geen anarchisten meer, maar communisten! (Guthrie schreef en zong toentertijd echt wel "anarchist bastards" hoor).

Ook in Spanje is veel kritiek op de film gekomen, voornamelijk van Catalaanse nationalisten die vinden dat dat thema onderbelicht is gebleven. Honderdduizenden mensen zijn de film daar gaan zien, en naar verluidt wordt de rechtzaak tegen Salvador Puig Antich heropend. Maar die wordt daar nu niet meer door geholpen, en treft voorlopig het lot postuum als een halve zool afgebeeld te worden.

Bijdrage van Kees Stad

5 Reacties


...een aardige jongen die in de jaren zeventig bij toeval bij het linkse verzet belandt..

Wat toevallig. Ik ben ook een aardige jongen die in de jaren zeventig bij toeval in het linkse verzet beland is. Of zoiets. Hoe toevallig? Ach... We zullen geen filosofische boom opzetten over wat toeval is.

En een deel van dat verzet, zoals al eerder vermeld, bestond uit acties rond Salvador PA tot straattheater aan toe.
Theoretisch beriep de groep rond Salvador (de MIL) zich meer op een radencommunist als Anton Pannekoek dan op anarchistische klassieken, maar daar kun je geen praxis in de vorm van bankovervallen (hee..) aan verbinden. Dus de term anarchist is nog steeds het passendst. Maar deze subtiliteiten zijn in de mediocratie niet aan de orde. Wat is een radencommunist? Wat is een anarchist?
Ach wat, links heeft de Koude Oorlog verloren.

Nu je het er toch over had, Kees: er is ter gelegenheid van tachtig jaar moord op Sacco en Vanzetti een belangwekkende documentaire uit, met medewerking van onder anderen Howard Zinn. Binnenkort ook in dit theater...

zei: Prul op 10/04/2007 om: 23:32u

Over theater gesproken: Dit draait dus al maanden uitverkocht op Broadway: http://www.coastofutopia.com/index.html
Vooral het eerste deel schijnt zich grotendeels af te spelen op de landerijen van de familie Bakunin

zei: Kees op 11/04/2007 om: 15:39u

Ik vond het een zeer aangrijpende film. Veel tranen en gesnotter.
De twee zussen waren aanwezig voor een discussie ( week van Amnesty international) en vertelde over heropening van de zaak.
Ik ben gelijk gaan zoeken naar de reacties van NL naar het Franco regiem . Katholieke kerk heeft in ieder geval weinig tot niets ondernomen om hem te stoppen.

zei: jose op 12/04/2007 om: 16:00u

Draak van een film wil ik niet zeggen. Vooral het begindeel toont het geweld van het franco regime opstraat tegen demonstraties en oproer. De repressie kan niet vaak genoeg getoond worden, omdat de beelden de lang gecensureerde werkelijkheid zelfs niet kunnen benaderen. Voor de rest is de film een dramatische geschiedvervalsing, die goed uitkomt in het politieke Spaanse straatje. Onnozel slachtoffer van bruut francogeweld. De onnozelaar Salvador, toevallig anarchist zonder ideeén, een meeloper die de lul wordt en ter dood veroordeeld. Ook nog eens slachtoffer van ETA geweld (zegt de filmSalvador na de spectaculaire aanslag op Carrero Blanco), en het beeld is rond: de Franco-onderdrukking tegen andersdenkenden was enorm: dit vinden sociaaldemocraten in Spanje. (en ze doen er alles aan om hun eigen slachtoffers nu te erkennen en te eren. Denk aan de opgravingen van de republikeinse lijken en aan het opgerichte instituut om de herinneringen op te halen.)
Maar ook rechts komt aan zijn trekken: zie, de ETA heeft zelfs slachtoffers bij links gemaakt. (Dankzij de ETA aanslag op Carrero Blanco, de opvolger van Franco, krijgt Salvador de doodstraf aan de worgpaal)Zie je wel: zegt rechts, de ETA heeft nooit gedeugd, terwijl de sociaaldemocraten nu met de ETA over een bestand aan het onderhandelen zijn. Dus ook de sociaal-democraten deugen niet.
(dit is slechts een notedopschets).
En de anarchisten? Hoe komen die aan hun trekken? 't Klopt dat Salvador gepokt en gemazeld was door radencommunistische, individualistische ideologen binnen hun groep van de MIL. Toen deze twee vertrokken en in 't gevang zaten kwam er ademruimte voor de groepsleden zoals Salvador en zij kozen voor het anarchisme. Ook de CNT/FAI in Spanje en Frankrijk maakten de weg voor ze open.

zei: hanneke op 25/04/2007 om: 13:34u

Salvador, de film.
Ik was nog niet klaar.
In de film wordt Salvador beroemd gemaakt als slachtoffer van franco, en niet om zijn strijdwijze en gedachten. Hij wordt hierdoor ook het enige slachtoffer terwijl duizenden en duizenden in de cel, verbannen ef voortdurend vervolgd werden, waarbij martelingen en mishandelingen de gwoonste straffen waren.Repressie was juist in die laatst Franco-jaren enorm toegenomen, evenals protest en verzet van arbeiders en studenten. Zonder een inleiding kan deze film alleen door goed ingewijden begrepen worden.

Het tweede deel van de film is de draak die doet walgen: een geromantiseerd en sentimenteel verhaal met stuitende beelden van een bekeerde gevangenisbewaarder, hij wordt zowaar menselijk dankzij Salvador, en een kotswekkende registratie van het moordproces.
Voor wie belangstelling heeft: de inleiding die ik bij Amnesty gehouden heb, eigen commentaar en een Puig Antich doorleeslijstje zijn te vinden in het nieuwe nummer, 157 van de AS, 'Literatuur 2'. Bij belangstelling zal ik die ook hier op het web zetten. Dat lees ik dan wel.

zei: Hanneke 2 op 25/04/2007 om: 13:50u


Powered by Greymatter