Index pagina
Geschiedenis
Ook leuke sites
Zeg het anders priveWij kunnen er helaas ook niets aan doen!
 





 

 

10/18/2006: "Anarchisme: Utopie en dogmatiek?"

Het anarchisme wordt meer dan eens in de hoek van het utopisme geplaatst. Maar waar praten we over bij ´┐Żutopie´┐Ż?
Utopia (31k image)
De laatste tijd waart er ook een discussie rond over een zogenaamde anarchistische dogmatiek, alsof het een voortbrengsel van een kerkgenootschap is. Wat nu dogma´┐Żs?
Klik op meer.

Het begrip utopie wordt meerledig gebruikt. In de eerste plaats komt men het tegen als het gaat over het idee van een gedachte oplossing voor een enkel maatschappelijk probleem of voor de maatschappij als geheel. Een voorbeeld daarvan is Utopie van de Engelsman Thomas More ´┐Ż van een paar eeuwen terug. Het idee is veelal te begrijpen als de constructie van een luchtkasteel. Een utopist leeft wat zo'n idee betreft in de onwerkelijkheid.

Anders is dat met anarchisten. Zij leven in deze wereld, die hen vaak razend maakt. Maar wie al een beetje nadenkt over deze wereld wordt vanzelf razend. Men gaat ´┐Ż als de woede wat is bekoeld ´┐Ż op zoek naar structuren voor een andere, betere, idealere maatschappij of wereld. Het samenstel van contouren van die wereld, zoals anarchisten die schetsen, kunnen best als een ´┐Żutopie´┐Ż begrepen worden. Maar dan hebben we het over een ander type utopie, dan het voorgaande.

De contouren schetsen wel een andere maatschappij dan de bestaande (daar zit dus het ´┐Żutopische´┐Ż element); die contouren blijven evenwel veranderbaar en het geheel levert géén kant en klaar pakket. Het gaat dus niet om een ´┐Żblauwdruk´┐Ż. Wat er eventueel aan maatschappijbeeld verschijnt, is van alle kanten open. Dit maakt het mogelijk dat de contouren de veranderingen in de werkelijk bestaande wereld kunnen volgen. Het ideaal ´┐Ż dat dus best ´┐Żutopie´┐Ż mag heten ´┐Ż wordt dus aanvaard als een gedachteconstructie die nooit af is. Het is een ontwerp dat telkens is bij te stellen. Dat is het kenmerkende verschil met een utopie zoals die van Thomas Moore waar wel sprake is van een ´┐Żblauwdruk´┐Ż.

Vast staat dat nooit een absolute perfectie bereikt zal worden. Het ontkennen van de bestaanbaarheid van het ´┐Żabsolute´┐Ż betekent ook dat er geen sprake van een dogmatiek en dus dat er ook geen sprake van een anarchistische dogmatiek kan zijn.

Dogmatiek baseert zich immers op een manier van beschouwen die uitgaat van vastliggende, absolute, onbespreekbare,, fundamentele waarheden. Elk dogma, elke catechismus, elke religie is een rem, een kluister voor de vrije gedachte, voor de evolutie van ideeën, voor een menselijke moraal. Wie hier goed luistert, hoort Proudhon. Correct, want het stamt uit een citaat van hem.

In de anarchistische dogmatiek-discussie is de klassieke anarchist P.-J. Proudhon (1809-1865) tot een van de ´┐Żkerkleraren´┐Ż van het anarchisme gebombardeerd (zie De AS nr. 152/153/154, p. 65-77) of hier. Het is zeker waar dat Proudhon voor het begrijpen van waar men in het anarchisme naar toe wil, van grote waarde is. Bijna alle grote thema´┐Żs die nu nog spelen, zijn op teksten van hem te herleiden. Maar let op: het meeste dat hij schreef zit in de polemische sfeer ´┐Ż het zijn dus geen teksten die af zijn. Ze vertolken ´┐Ż als de maatschappelijke discussie daartoe aanleiding geeft ´┐Ż uitgangspunten voor het ontwikkelen van een visie. Het zijn geen absolute waarheden en het gaat niet om onmiddellijk toepasbare recepten.

Wat zijn dan die uitgangspunten voor maatschappelijke discussie die tot op heden het anarchisme mede bepalen? Ik noem er enkele:
´┐Ż decentralisatie (van macht)
´┐Ż vrijwillige organisatie(s) en de vrije overeenkomst
´┐Ż wederkerig dienstbetoon
´┐Ż netwerkorganisatie in plaats van hiërarchie
´┐Ż verwerping van de opvatting ´┐Żhet doel heiligt de middelen´┐Ż.

Het is duidelijk: geen utopie in de klassiek zin wordt hier beschreven. De uitgangspunten zijn ook geen dogma´┐Żs omdat ze open zijn geformuleerd. Om werkelijk wat te zeggen, moeten ze worden ingevuld. Het zijn dan ook eerder strijdpunten om anders te denken over mens en maatschappij, dan wat ons wordt opgelegd, op school, door de politiek, de gebruikelijke media, om als onvermijdelijk te aanvaarden.

Het bovenstaande is mede ontleend aan A. Zurvan, ´┐ŻAnarchie et utopie´┐Ż in Le Monde libertaire (nr. 1449, 5-11 oktober 2006). Dat artikel schreef hij als reactie op de twee pagina´┐Żs tellende beschouwing van S. Halimi in Le Monde diplomatique (augustus 2006), getiteld ´┐ŻDernières nouvelles de l´┐ŻUtopie´┐Ż. Deze laatste beschouwing is een verslag naar aanleiding van het bijwonen door Halimi van een meerdaagse conferentie in de VS, georganiseerd door Michel Albert die het Znet heeft opgezet.

Een discussie over diens ideeën vindt men op deze site .

1 Reactie


wat mij betreft is anarchisme geen utopie, voor mezelf leef ik er zo 'goed' mogelijk naar, 't zou fijn zijn als de overige 99,99% van de wereldbevolking dat ook zou willen, maar daarin zit wellicht de utopie...

zei: kO op 21/10/2006 om: 14:26u


Powered by Greymatter