Index pagina
Geschiedenis
Ook leuke sites
Zeg het anders priveWij kunnen er helaas ook niets aan doen!
 





 

 

06/14/2006: "Een ramp voor de PR - veertig jaar later"

Voor Amsterdam was het voorzover ik kan bedenken het laatste grote echte arbeidersoproer: nu veertig jaar geleden.

14junitelegraaf (17k image)
Klik op meer

De rector zelf kwam speciaal langs de klassen gelopen. Ga nou niet naar de binnenstad ook al wil je nog zo graag, want het is echt heel eng wat er gebeurt. Wat was dat? Iets met Provo, hoogstwaarschiijnlijk.
Het ware verhaal kwam je pas met horten en stoten te weten en niet eens alleen in de loop van die dag.

Bouwvakarbeiders wilden hun vakantiebonnen verzilveren - zo ging dat (nog), contant aan een loket je vakantiegeld ophalen - en kwamen er achter dat er op was ingehouden omdat ze "niet georganiseerd" waren. Maar dat waren ze wel. De bouw in Amsterdam was de sector waar nog een CPN-gekleurde bond sterk was, en ook het min of meer syndicalistische Onafhankelijk Verbond voor Bedrijfsorganisaties was hier sterk. Hoezo ongeorganiseerd? De staatsvakbonden stelden in deze sector juist niets voor, en die onderkruipers zouden wel hun volledige vakantiegeld krijgen.
Het zal misschien een warme avond met een warme nacht erna geweest zijn, zij het niet zo heet als nu - de bouwvakkers demonstreerden, en als echte proletariërs de straat opgaan is het menens. Het werd een grote vechtpartij met de politie. Jan Weggelaar bleef dood op het asfalt achter.
In zijn vroegste editie meldde De Telegraaf dat Weggelaar was getroffen door een steen die een van zijn makkers had gegooid en dat dit zijn dood was geworden. Die eerste editie was omstreeks middernacht overal in de stad te koop. De bouwvakkers lazen het ook en ontstaken in woede op De Telegraaf. Het toenmalige bedrijfsgebouw op de Nieuwezijjds Voorburgwal werd belegerd, de gehele nacht. Dat die krant toch nog bij menige abonnee in de bus is gekomen - waarschijnlijk meestal niet meer met het verhaal dat de woede van de bouwvakkers had opgewekt. Weggelaar was overigens ook niet gedood door de politie. Hij had een hartaanval gehad. Dat werd later bekend en eigenlijk niet meer aangevochten.

Veertig jaar geleden. The News of the World meldde tien dagen geleden dat een van de "terroristen" in Londen zijn eigen broer beschoten had zodat deze nu in het ziekenhuis lag. Dit Murdoch-vod eist nu het aftreden van de Londense politiechef omdat hij mislukt is - te zacht, te sociaal. Maar de "terroristen" zijn vrijgelaten. Er kon niets tegen hen gevonden of ingebracht worden. Op dezelfde avond, 13 juni 2006, komt het hoofd van de Israelische junta zelf vertellen dat een picknickend gezin op het strand bij Gaza natuurlijk niet door het Israelische leger onder vuur is genomen. Stel je voor. Een volstrekt onafhankelijk degelijk onderzoek heeft uitgewezen dat het niet waar is. Die zeven Palestijnen zijn door hun eigen soort gedood.

De eerste editie van die Telegraaf van veertig jaar geleden waart nog steeds rond. Meer dan ooit misschien wel.

7 Reacties


Leuk artikel Cornelis, weet je waar ik meer informatie kan vinden over die oproer?

zei: Korsikof op 14/06/2006 om: 07:08u

Het aardigste en tevens informatieve boek over de gebeurtenissen, dat je nog makkelijk zult kunnen vinden is Bericht aan de rattenkoning van Mulisch. Op het net is het moeilijk een behoorlijk overzicht te vinden. Eric Duivenvoorden is er hier eigenlijk net een beetje naast, omdat hij het staatsverhaal over ongeorganiseerde arbeiders overneemt. De toenmalige CPN wilde heel graag dat de PvdA van hun hield dus de CPN distantieerde zich van "hun eigen bouwvakkers". Als ik nog een tip vind zal ik het melden. Bedankt voor de aardige woorden.

zei: Prul op 14/06/2006 om: 08:26u

Tips:
Andere Tijden heeft dit jaar een TV-uitzending gewijd aan het bouwvakkersoproer. Hierbij is de door Mulisch meegedeelde allereerste editie van het Nieuws van de Dag niet aan de orde gekomen.
Zij "waart rond", maar is tot op heden in geen enkel archief of bibliotheek aangetroffen. Ook niet door Ton Regtien, die in zijn memoires Springtij (1989) melding maakt van een speurtocht. Wie o wie zal ooit die gouden vondst doen? boos, grr

zei: jan bervoets op 15/06/2006 om: 22:29u

Dat is opmerkelijk, Jan, al moet ik er wel bij zeggen dat het Nieuws van de Dag een avondblad was, het ging dus wel degelijk om De Telegraaf, die tot op heden 's nachts in het uitgaansleven uitgevent wordt in de Amsterdamse binnenstad. Als het niet in het archief van De Telegraaf zelf is, dan misschien in het archief van de Bond van Werkers in de Bouwnijverheid? Het OVB?

zei: Prul op 15/06/2006 om: 22:54u

De Telegraaf kwam destijds met drie of vier verschillende edities op een dag, de eerste verscheen om een uur 's nachts al in Amsterdam. In hun eigen archief wordt alleen de laatste editie bewaard. Omdat het bericht in de eerste editie wel op verschillende plaatsen is beschreven (bij Mulisch, in het boekje van Aad Nuis, "Wat is er gebeurd in Amsterdam?" - september 1966 - en zelfs in het onderzoeksrapport van de Commissie Enschede) kunnen we het wel als het historisch juiste verhaal beschouwen. Het verhaal dat de Telegraaf aangevallen zou zijn, "omdat ze de waarheid hadden geschreven" klinkt echter te mooi om niet steevast in allerlei literatuur herhaald te worden.
Ik weet geen precies percentage ongeorganiseerden in de Amsterdamse bouw in 1966, maar dat was volgens mij ook behoorlijk. De officieel erkende bonden werden "categorale bonden" genoemd, ik geloof dat dat te maken had met het oude zuilenstelsel dat in die tijd nog werd gehandhaafd. Ex-EVC'ers en CPN-leden werden in die vakbonden actief geweerd, waarbij de protestantse, katholieke en sociaaldemocratische vakbondsbesturen volop samenwerkten met de toenmalige BVD.
Dat er in Amsterdam nog een uit de al in de jaren vijftig opgeheven EVC voortgekomen bouwbond bestond, heeft me altijd een beetje verbaasd. De partijleiding had de EVC destijds opgeheven omdat ze geen volledige controle konden uitoefenen op de buiten de partijlijn vallende discussies van partijleden binnen de vakbond. Dat ze ook geen controle hadden over de communistische bouwvakkers is in die junidagen wel gebreken - de partij heeft er daarna alles aan gedaan om de gemoederen weer te sussen en de relschoppers zwart te maken als politieprovocateurs. Als dank voor hun inkapselende activiteiten hebben ze daarna een wethouderspost gekregen.
Dat Weggelaar is gestorven door een hartstilstand, ligt voor de hand: als wij doodgaan stopt ons hart er over het algemeen ook mee (zoals de oude radencommunist Gerard van den Berg destijds ook opmerkte). Er waren destijds al getuigenverklaringen dat Weggelaar loeihard werd geslagen en dat verhaal is nu in Andere Tijden weer bevestigd door uitvergrote foto's waarop te zien is hoe deze bouwvakker, die op zijn pantoffels even de deur was uitgegaan, zich verweerde tegen de klappen. Waarom worden er geen vraagtekens meer geplaatst bij het autopsie-rapport?

De inhouding van die paar procent op de uitbetaling van het vakantiegeld (het ging om een tientje ofzo, maar ja, het ging ook om het principe en het feit dat de bouwvakkers werden gekoeioneerd door de bonden), is kort daarna ongedaan gemaakt door de rechter: de bonden mochten dat helemaal niet doen!

Er is tot op heden geen echte studie over het bouwvakkersoproer verschenen, je zult het dus moeten doen met wat oudere werkjes, zoals de boven reeds gemoemde boekjes van Mulisch en Nuis - waarbij ik zeker een lans wil breken voor Aad Nuis, die destijds een zeer correct verslag heeft gegeven van de gebeurtenissen. De gemoederen konden destijds ook zo hoog oplopen door het hopeloos autoritaire en agressieve gedrag van de smeris (waarbij soms ook wordt verwezen naar de nooit helemaal ongedaan gemaakte nazificering van het politieapparaat, 'Schalkhaar' enz.), wat daarna vervangen is door de bekende 'repressieve tolerantie'.
Het boek van Dr. J.M. Fuchs, "Amsterdam, een lastige stad", is een overzicht van rellen en oproeren in Amsterdam door de eeuwen heen en bevat helaas weer het onzinnige verhaal over de Telegraaf die voor de verandering eens de waarheid zou hebben geschreven. Ook Guus Meershoek herhaald dat verhaal weer in zijn studie "Dienaren van het gezag, de Amsterdamse politie tijdens de bezetting" (wat begint bij het Jordaanoproer in 1934 en eindigt met het bouwvakkersoproer in 1966), maar verder staan daar ook weer andere interessante dingen in.

De belangrijkste bron blijft natuurlijk het driedelige Rapport van de Commissie van onderzoek Amsterdam (Den Haag, 1966, '67), naar de voorzitter ook wel de Commissie Enschede genoemd, wat in allerlei archieven en bibliotheken nog valt in te zien en in de Openbare Bibliotheek Amsterdam zelfs gewoon wordt uitgeleend.
Daarin lees je trouwens niet het uitvoerige verslag van de toenmalige voorzitter van het OVB in Amsterdam, hij werd namelijk niet door de Commissie gehoord maar heeft zich wel verantwoord tegenover de leden. Rob Wandelee gaf me een paar jaar geleden een stencil met dit verslag, wat in dit verband een belangwekkend historisch document is. Er bestaan ook pamfletten die destijds werden verspreid door Amsterdamse taxichauffeurs die lid waren van de OVB-vervoerstak. Jammer dat de geschiedenis van het OVB nog niet op papier staat...

Spannend en vermakelijk blijft het boekje "Oproer in Amsterdam, het verhaal van twee historische dagen 13-14 juni 1966", geschreven door de Telegraaf-journalisten Jacques Fahrenfort, Henk E. Janszen en Fred Sanders (Amsterdam, z.j.), wat ook de belevenissen van de Telegraaf-werknemers in het belaagde kantoor en dito drukkerij bevat. Die zaten natuurlijk behoorlijk in de piepzak!

Wat ik jullie tot slot niet wil onthouden is een citaat uit het boek "Beeldenstorm, de ontwikkeling van de politieke strip 1965-1975" (Amsterdam 1976) van de een paar jaar geleden overleden Steef Davidson:

"De Provo's vormden een levende kritiek op de afstompende realiteit van het dagelijks leven, maar ze bezaten geen coherente maatschappelijke basis. De samenstellende delen, zoals studenten, werkende jongeren en anarchisten, leveren tenslotte een verlammende tegenstrijdigheid op. Als in juni '66 de Amsterdamse bouwvakkers in opstand komen tegen hun eigen bonden, weet een deel van Provo niets beters te doen dan zich te distantieren. De Communistische Partij Nederland torpedeert eensgezind met de bouwbond de pogingen om een algemene werkstaking te organiseren in Amsterdam door op te roepen het werk weer te hervatten. De bouwvakkersopstand betekent eigenlijk het einde van Provo.
De anti-klootjesvolk-mentaliteit blijkt een maatschappelijke realiteit te ontkennen en verhindert het samengaan van twee bronnen van opstandigheid. Was dat wel gebeurd, dan was er een voor de autoriteiten beslist gevaarlijke situatie ontstaan.
De aftakeling van de beweging blijkt o.a. in een slijmerig stuk in Provo nr 10 van Roel van Duyn, waarin hij n.a.v. de gebeurtenissen van 13 en 14 juni een beschuldiging richt aan 'dat deel der Amsterdamse jeugd, dat dinsdagavond 14 juni lukrake vernielingen in de stad heeft aangericht.' Radicaal buiten-parlementair en anarchistisch aan de ene kant, laat Provo zich aan de andere kant met ruim 13.000 stemmen in de Amsterdamse gemeenteraad kiezen. De lieve revolutie van de provo's raakt steeds meer ingekapseld, en dit doet een aantal van hen besluiten, met een auto-provocatie een eind aan het imago-provo te maken."

zei: Sandra op 16/06/2006 om: 18:15u

Eerlijk gezegd had ik geen zin Aad Nuis te vermelden omdat ik hem niet meer kan zien buiten het licht van zijn staatssecretariaat en vooral ook zijn schuld aan de verrinewering van de spelling. Het kan zijn dat Ton Regtien als loyaal partijman tot het einde moest doen alsof het om een irrationele uitbarsting van door uitzendkrachten van het politiebureau uitgelokte bouwvakkers. Tja -de geschiedenis van OVB en Bouwvakkersoproer - u bent bij dezen getipt & uitgenodigd, mensen...

zei: Prul op 19/06/2006 om: 20:46u

Tja, die Aad Nuis is inderdaad een geval apart. Naast die brochure produceerde hij in de jaren zestig ook nog een uitstekende vertaling van George Orwell's "Afscheid van Catalonie", die nog steeds wordt herdrukt. Een boek dat ik iedereen die geinteresseerd is in de Spaanse revolutie kan aanraden...
Verder speelde hij een dubieuze rol in de Weinreb-affaire, maar dat is weer een heel ander verhaal.
En hij was een tijdje staatssecretaris, inderdaad. Maar dat was veel later.

zei: Sandra op 20/06/2006 om: 17:34u


Powered by Greymatter