Index pagina
Geschiedenis
Ook leuke sites
Zeg het anders priveWij kunnen er helaas ook niets aan doen!
 





 

 

05/15/2006: "Anarchisme discussie: Een grondslag in de lucht"

De bijdragen van Bas Moreel (Anarchisme als kerk) en André Bons (die hierop een kritiek schreef) in het pas verschenen Twaalfde Jaarboek Anarchisme van De AS maken her en der reacties los.
WatIsAnarchisme (9k image)
Nadat we eerder een bijdrage van Albert Ledder publiceerden, geeft thans Weia Reinboud (Atalanta) haar visie op het 'grondslagendebat'.
Klik op meer voor haar bijdrage,

Een grondslag in de lucht

Grondslagendiscussies, ik ben er gek op. In het vorige nummer van de As schrijft Bas Moreel over hoe grondslagen soms ontaarden in dogma’s en in datzelfde nummer van de As reageert André Bons erop. Het merkwaardige is dat Bas een schets geeft van een anarchistische grondslagenset waarin ik mijn eigen ideeën niet erg herken, dat hij alternatieve gedachtengangen rond die grondslagen geeft waarin ik me zo goed als niet kan vinden en dat de kritiek van André een type anarchist schetst waarmee ik me ook al niet verwant voel.

De oorzaak van dat hier iets langs elkaar heen gaat, lijkt me te zitten in dat de artikelen eigenlijk niet echt over grondslagen gaan, maar vooral sociologische opmerkingen bevattten over anarchisten van type a, b, c. Gegeneraliseerde types en ja, wie past daar nu in?

Bij generalisaties gaat er o zo gemakkelijk iets fout, eigenlijk zijn ze een stijlfiguur, een redeneertrant die je het beste maar kunt vermijden. (Een voorbeeld zit al in de eerste zin van Bas, waar hij zegt dat op een anarchistische boekenmarkt alles geschreven is vanuit een vaste grondslag. Ik weet vrijwel zeker dat zowel ‘alles’ als ‘vaste’ hier een onterechte generalisatie bevatten en zou het artikel vanwege die openingszin ongelezen hebben kunnen laten. Overigens gaat het in het stuk van André ook mis in de eerste zin, waar de anarchist in algemene zin een ‘hij’ blijkt te zijn. Ook dat zou reden hebben kunnen zijn om niet verder te lezen.)

Intussen kaart Bas een heel interessant punt aan: de afstand tussen wat je eigenlijk wilt en de dagdagelijkse praktijk is veelal zo enorm groot, dat de moed je in de schoenen dreigt te zakken – en wat doe je dan? Bas lijkt enigszins allergisch geworden voor degenen die ondanks een ontbrekende praktijk toch op het aambeeld der grondslagen blijven slaan, terwijl ik bij André tussen de regels meen te lezen dat het hem erg aan het hart gaat wanneer de weerbarstigheid van de praktijk zou veroorzaken dat de grondslagen uit beeld zouden raken. Ik schrijf daar kortheidshalve ‘de grondslagen’, maar nauwkeuriger is om het te hebben over ieders persoonlijke grondslagen, ieders eigen set van zeven of tien of hoeveel grondslagen dan ook. Nul kan ook.

Karl Popper (kennisfilosoof) beweerde dat definitiediscussies onvruchtbaar zijn (‘per definitie’ zou ik er bijna aan toevoegen). Daar ben ik het mee eens, want neem nu zo’n begrip als ‘revolutie’. Laat dat woord vallen in een discussie en verwarring is je deel, geheid! Of ‘macht’, dat woord leidt ook altijd tot geharrewar. Of grondslag!

Toch houd ik persoonlijk erg van grondslagen, al noem ik ze liever axioma’s. Axioma’s zijn verder nergens toe te herleiden startpunten van denken. ‘Vrijheid’ vind ik bijvoorbeeld een mooi startpunt, maar dat moet ik dan zelf voor in mijn eigen denken nader invullen. Ik weet wel zeker dat mijn invulling een andere is dan die van een vvd-er (m/v), maar dat geeft niet, er is geen echte definitie van ‘vrijheid’.

Voor mijzelf maakt dat niet uit, en evenzo maakt het voor mij niet uit of een axioma utopistisch is, naief, onbereikbaar enzovoort. Het leuke van grondslagen (om dat woord dan toch nog maar even te gebruiken) is dat ze juist het uiterste van een heel spectrum aan mogelijkheden kunnen aanduiden. Het uiterste van een dergelijk spectrum is wellicht (of hoogstwaarschijnlijk) niet hier en nu in praktijk te brengen, maar kan intussen toch heel leuk zijn om aan te denken, kan inspireren tot tussenoplossingen die je anders in je hier-en-nu-mismoedigheid niet zou bedenken.

‘Schaf de gevangenissen af’ is zo’n utopistische kreet (van sommige anarchisten én sommige niet-anarchisten) waarop je zou kunnen reageren met een ‘dat lukt natuurlijk nooit dus laaaat maar’. Maar je zou er ook eens een tijdje over kunnen nadenken en dan merken dat huidige gevangenissen voor een deel preventief en voor een deel als wraak bedoeld zijn.

En dan bedenk je misschien een soort gevangenis die wel een preventie- maar geen wraakinstituut is, waarin de misdadigers zich als in een hotel wanen en niet meer naar buiten willen. De utopie is dan niet bereikt – nog niet, nog lange niet – maar een tikkeltje meer beschaving wel. Wat je in je laaaatmaarstemming over het hoofd zou hebben gezien.

Een aantal jaren geleden hebben Rymke en ik een brochure uitgebracht onder de titel ‘een en een is zelden twee’, waarmee we hoopten te bereiken dat het of-of-denken wat minder gebruikt zou worden. Heel vaak is er echt sprake van een spectrum aan mogelijkheden en je doet er onverstandig aan om alleen naar de uitersten te kijken.

Als iets je niet bevalt ga je een stapje naar links of rechts in het spectrum zonder meteen alles af te kraken of het kind met het badwater weg te gooien. Helaas heeft Bas in zijn artikel nogal wat of-of-redeneringen gebruikt, in de trant van: ‘anarchisties ideaal A heeft te X op moment T niet gewerkt, dus weg ermee’.

Als iets eenmaal of meermalen mislukt is wil dat niets zeggen over of het altijd zal mislukken. Omgekeerd wil het wél lukken van iets niet zeggen dat het dus altijd en overal mogelijk zal zijn. Het vinden van voorbeelden en tegenvoorbeelden zegt dus vaak erg weinig, is alleen maar adstructie. Voorbeelden hebben vaak weinig tot geen logische kracht.

Als we onze hooggestemde idealen leggen naast de huidige samenleving(en) dan is het niet moeilijk te concluderen dat er nog een hele weg te gaan is. Het lijkt mij een uitdaging om zowel de grondslagen overeind te houden als om allerlei tussenstappen te formuleren én om velerlei praktische meer of minder halfbakken praktijkverbeterinkjes te bedenken.

Bij het artikel van Bas bekroop me het gevoel dat hij naar een ‘beter één praktijkje in de hand dan tien grondslagen in de lucht’ toewerkte. Dan heb ik liever tien grondslagen in de lucht plús tien praktijkjes in de hand!

En het lijkt me heel interessant om eens van Jan, Mien, alleman en allevrouw in ‘de beweging’ te horen hoe ze met mismoedigheid omgaan, wat ze vinden van niet anarchistische doch wel beschaafder samenlevingsinrichtingen dan de huidige. En welke dogma’s ze volgaarne blijven koesteren.

Weia Reinboud

1 Reactie


Ik ga ze allemaal maar eens even uitprinten, want lange stukken op De Vrije lezen in de huidige vormgeving niet al te prettig te lezen.
Goede treinlectuur.

Verder geweldig.
Ik juich dit soort discussies toe.

zei: Bas de Groot op 15/05/2006 om: 22:38u


Powered by Greymatter